آتشفشانها، مكانهايى هستند كه به علل مختلف فيزيكى و تكتونيكى مواد مذاب درونى زمين را به شكل گدازههاى آتشفشانى، مواد پيروكلاستيك و گازها از خود خارج و امكان راهيابى آنها را به سطح زمين مىدهند. يك انفجار آتشفشانى مىتواند همراه با خروج قطعات سنگى جامد، مواد مذاب و گازهاى آتشفشانى باشد. بطور معمول هر يك از ما با شنيدن نام آتشفشان، گدازههاى آتشفشانى سيال و روان را به خاطرمىآوريم كه با حركت خود هر چيزى را در روى سطح زمين به كام خود مىكشد. عواملى همچون غلظت ماده مذاب سيال، ميزان گازها، شيب سطح زمين و سرعت سرد شدن بر روى ميزان سرعت حركت گدازهها تأثيرگذار مىباشند. يك فوران آتشفشانى قادر است ستونى از مواد مختلف را تا ارتفاعى حدود 19 كيلومتر (در بالاى قله آتشفشان) به بيرون پرتاب نمايد و منجر به تشكيل يك ابر آتشفشانى گردد. در 15 سال اخير بيش از 80 فروند هواپيماى تجارى در اثر برخورد با ابرهاى آتشفشانى صدمه ديدهاند. خاكسترهاى آتشفشانى حاصل از يك فوران قادرند تا منطقه وسيعى در اطراف خود را بپوشانند و اين وسعت گاه تا 35000 كيلومترمربع را نيز دربرمىگيرد. گازهاى آتشفشانى به صورت مستقيم مىتوانند بر روى سلامتى انسانها تأثيرگذارند و يا با تسهيل در ايجاد بارانهاى اسيدى مشكلاتى را ايجاد نمايند. جريانهاى مواد پيروكلاستيك، زمين لغزشهاى حاصل از آتشفشانها، جريانهاى گلى (Lahars) از جمله پديدههاى مخربى مىباشند كه با وقوع آتشفشانها همراهند. در هر سال تقريباً 50 فوران آتشفشانى در جهان رخ مىدهد. در كشور ما عظيمترين فعاليتهاى آتشفشانى مربوط به دوره ائوسن مىباشند كه در سه منطقه جغرافيايى، ايران مركزى (اروميه – دختر(، البرز و بلوك لوت توسعه دارند. اما از ديدگاه كاربردى آتشفشانهايى فعال شمرده مىشوند كه در دوران كواترنر فعاليتى را از خود نشان داده باشند. مهمترين اين آتشفشانها در ايران خصوصياتى مانند خروج بخار آب، گازهاى گوگردى را در مرحله گوگردزائى نشان مىدهند. البته براى اينكه مشخص گردد كه آتشفشانى پتانسيل فعاليت مجدد را نشان مىدهد يا نه مطالعات جامعى مورد نياز است. چنين آتشفشانهائى بايد بصورت مداوم تحت بازرسى و كنترل باشند فورانهاي آتشفشاني معمولا براساس شکل دهانهاي که از آن فوران صورت ميگيرد، محل قرارگيري دهانه در کوه آتشفشان، شکل و نوع مخروط آتشفشاني و بالاخره خصوصيات عمومي فوران (آرام يا شديد – انفجاري يا غير انفجاري) طبقهبندي ميشوند.
گدازههاي اسيدي به علت درصد Sio2 بالايي و درجه حرارت نسبتا پايين داراي گرانروي (ويسکوزيته) بالا و سياليت پائين و در نتيجه به صورت انفجاري همراه با مواد پرتابي ميباشد.
اما در گدازههاي بازيک به علت درصد Sio2 پائين و درجه حرارت نسبتا بالا، گرانروي پائين بوده و سياليت افزايش مييابد و در نتيجه مواد پرتابي با مقدار کم و فوران آرام انجام ميشود.
انواع فوران ها
1) نوع هاوايي
اين نوع آتشفشان به شکل گنبدي ميباشد و بيشتر مخروط آن از گدازه رقيق با ضخامت زياد و گسترش کم است. ارتفاع اين نوع آتشفشان نسبتا کم است.
از دهانه آن اغلب گدازههاي بازيک با سياليت بالا و مواد پرتابي کم، بيرون مي ريزد. به علت وجود ميزان کم گاز در گدازه اين نوع آتشفشان، فوران جرياني در آن ديده مي شود.
ماگمايي که به سطح مي رسد، معمولا به صورت فواره يا چشمه هاي گدازه اي خارج مي شود. اين نوع آتشفشان در جزاير هاوايي به تعداد زياد يافت مي شود. در جزيره ايسلند نيز از اين نوع آتشفشان يافت ميشود
2) نوع استرومبولي
در آتشفشانهاي نوع استرومبولي ماگماي نسبتا رقيق با تركيب بازيك و مواد پرتابي كم تا زياد ميباشد كه مواد پرتابي به صورت ريتمي از اسكوري هاي ملتهب، لاپيلي و بمب مي باشد.
عمده فعاليت اين نوع آتشفشان در ساحل غربي ايتاليا ديده شده است. فعاليتهاي آرام استرومبولي از دهانههاي باز صورت ميگيرد و گدازههاي نسبتا سيال در افقهاي بالايي مجراي آتشفشان وجود دارند.
به علت گرانروي بالاي ماگما، خروج گاز زيادتر از انواع ماگماهاي سيال نوع هاوايي صورت مي گيرد. فورانهاي طولاني مدت استرومبولي ميتواند مخروطهاي مختلط را تشكيل دهد، در حالي كه فورانهاي كوتاهمدت معمولا مخروطهاي اسكوريدار را تشكيل ميدهند.
خاكستر در اين نوع آتشفشان كم بوده و به هنگام انفجار توليد ابرهاي سبك وزني را مي كند.
شيب مخروط اين نوع آتشفشان از شيب آتشفشان نوع هاوايي خيلي بيشتر است.
3) نوع وولكانو
در نوع وولكانو، گدازههاي خميري شكل، دهانه آتشفشان را مسدود ميكند و مانع خروج گازها و بخارات ميشود. پس از آن كه فشار گازها و بخارات بر اثر تراكم زياد شد، توليد انفجارات شديد ميكند.
بر اثر انفجار، ذرات مواد مذاب با فشار به خارج رانده شده و بر اطراف پرتاب ميشوند و توليد ابرهاي ضخيم و وسيعي از خاكستر را ميكنند.
اين ذرات خاكستر، پس از سرد شدن در اطراف دهانه آتشفشان ريخته شده و توليد مخروطي از خاكستر مي كند.
اين نوع مخروط آتشفشاني اغلب داراي دو شيب است كه يكي به طرف دهانه و ديگري به طرف خارج است گدازه مذاب در آنها به صورت روانه، خيلي كم و نسبتا محدود است.
4)نوع پله
در آتشفشان نوع پله كه در جزيره مارتينيك قراردارد، مجراي آتشفشاني به وسيله گدازه بسيار لزج و خميري شكلي مسدود مي شود و در نتيجه گازها و بخارات براي خود سوراخ و راهي در دامنه و پهلوي كوه پيدا ميكنند.
ابرهاي سوزان در اين نوع آتشفشان تقريبا شبيه نوع وولكانو ميباشند ولي شدت خروج آنها از دهانه زيادتر است. به علاوه، حركت آنها موازي با سطح زمين و گاهي مايل با آن است، در حالي كه در نوع وولكانو اين حركت به صورت قائم ميباشد.
در آتشفشان نوع پله، اغلب مواد مذابي كه خيلي غليظ و خميري شكل هستند، با فشار زياد از دهانه خارج ميشوند و به شكل سوزني در دهانه كوه منجمد ميشوند كه به اين مواد منجمد شده در دهانه كوه، سوزن پله گفته ميشود.
5)نوع كومولوولكان يا كوپول
مخروط اين نوع آتشفشان به شكل گنبد است كه به يك طرف بيشتر متمايل است. اين نوع آتشفشان در شرايطي تقريبا مشابه نوع پله ايجاد ميشود.
قطعات بزرگي از سنگ، كه از دهانه اين نوع آتشفشان خارج ميشود، ممكن است داراي سطوح صيقلي يا مخطط باشند.
يك كوه آتشفشان ممكن است مدتي به شكل يك نوع و مدتي ديگر به شكل نوعي ديگر آتشفشاني كند. چنانكه آتشفشاني كوه وزوو و اتنا. گاهي از نوع استرومبولي و زماني از نوع وولكانو ميباشد.
اطلاعاتي در رابطه با آتش فشانهاي ايران
دماوند
دماوند بلندترين قله از رشته كوههاى البرز با ارتفاع 5670 مترى از سطح درياست كه در شمال شهر با مختصات “24 ‘06 520 طول شرقي و “05 ‘57 350 عرض شمالي واقع گرديده.
گسترش گدازهها و مواد آذرآواري در دماوند در حدود 400 كيلومتر مربع و در محدودهاي به طول
‘18 520 تا ‘59 510 و عرض “30 ‘04 360تا “38 ‘48 350 را شامل مي شود.
آتشفشان دماوند از نوع استرومبولى با مخروطى مطبق و دهانهاى به قطر 400 متر است كه در بخش مركزى دهانه آن درياچهاى پوشيده از يخ وجود دارد.
اين قله در اثر يك فعاليت عظيم در حدود 100,000سال قبل(هولوسن) ساخته شده و در اواخر كواترنر آخرين فعاليت خود را انجام داده است.
وجود چشمههاى گوگردى و آبگرم مانند چشمههاى آبگرم هراز، آباسك و… حكايت از گرماى درونى زمين در اين منطقه دارد و آن را يك آتشفشان نيمه فعال معرفى مىكند.
كوه دماوند آتشفشانى است مختلط كه جريان گدازههاى آن مقدار زيادى پونس، توف، رسوبات لاهار و ... بر جاى گذارده است. در دامنه غربى اين كوه درياچه طبيعى و زيباى لار كه در اثر بسته شدن مسير رودخانه توسط گدازههاى خارج شده از دماوند ايجاد گرديده قابل ملاحظه است.
بخشي از سنيدي قله دماوند كه در مرداد ماه قابل مشاهده است، متعلق به گوگردهاي متصاعد شده از دهانه مخروط ميباشد. مخروط آتشفشاني دماوند در شرق البرز مركزي قرار دارد.
اگر البرز غربي و شرقي را امتداد دهيم، در محل دماوند اين دو امتداد از هم دور ميشوند. آتشفشان البرز مربوط به ولكانيسمي است كه در كواترنر در البرز مركزي رخ داده است.
تمامي ساختمانهاي تكتونيكي از جمله: گسلها، تراستها، چينهاي البرز مركزي كه در منطقه دماوند وجود دارند، زماني كه به محدوده گدازه ها ميرسند، محو ميشوند.
آتشفشان دماوند به صورت مخروط نامتقارني است كه در قسمت جنوبغرب آن گدازهها گسترش بيشتري دارند.
ريفت مخروط آتشفشاني بيان اين موضوع است كه فعاليت اين آتشفشان منحصر به دهانه مركزي نبوده، بلكه دهانههاي جانبي نيز در ايجاد مخروط نقش داشتهاند. تعدادي دهانه جانبي در ارتفاعات بالاي مخروط در سمت جنوبغرب و شمالشرق قرار دارند. اما فعاليت اصلي اين آتشفشان از دهانه مركزي آن صورت مي گيرد.
در تركيب سنگشناسي آتشفشان دماوند بر اساس ميزان Sio2 و تركيب كانيشناختي آن 3 گروه سنگي قابل تفكيك هستند:
الف) سنگهاي بازيك كه اين سنگها در محدوده پلور و رينه و پل وركوه ديده ميشوند. اين سنگها نسبت به ديگر سنگهاي دماوند قديميتر ميباشند. زيرا بر روي سنگهاي بازيك منطقه پلور مقدار كمي گدازههاي حدواسط (تراكي آندزيت) مشاهده ميشود. اين گدازهها تنها در دامنههاي كم شيب دماوند مشاهده ميشوند و مقدار آنها از ساير سنگها كمتر است. و به علت درصد Sio2 پائين و سياليت بالا داراي وسعت بيشتري هستند
ب) سنگهاي حدواسط كه حجم اصلي سنگهاي آتشفشاني منطقه را دارا است. شامل گدازهها و سنگهاي آذرآواري ميباشد و تركيب كانيشناختي تراكي آندزيت و تراكيت دارند.
تغييرات سنگشناسي و ژئوشيميايي تراكي آندزيت ها و تراكيت ها تدريجي بوده و انواع حدواسط بين اين دو فراوانند.
ج) سنگهاي اسيدي كه مرز بين سنگهاي اسيدي و حدواسط در سنگهاي آتشفشاني دماوند تدريجي است. اين سنگها در دامنه قله شمالي كوه هاره و با ضخامت حدود 100 متر بر روي آهكهاي لار قرار گرفته اند.
اين گدازهها به طور متناوب همراه با مواد توفي به شدت دگرسان شده ميباشند. اين گدازهها متراكم و قرمز رنگ بوده و فنوكريستهاي پلاژيوكلاز و هورنبلند در آنها قابل تشخيص است.
د) سنگهاي ولكاني كلاستيك كه در بخشهاي جنوبي، شرقي و غربي دماوند بيشتر ديده ميشود و در بخشهاي شمالي كاهش مييابد.
علي درويش زاده(1364) عقيده دارد كه آخرين حركت كمپرسيوني(فشارشي) كه فلات ايران را تحت الشعاع قرار داده و سبب چينخوردگي، بالازدگي و جمع شدن پوسته قارهاي ايران گرديده، محل تاشدگي البرز را هم تحت فشار قرار داده است و اين فشار موجب فعال شدن شكستگيهاي عميق و خروج مواد مذاب گرديده است.
نوگل سادات(1985) معتقد بود كه حركت گسلهايي كه داراي خميدگي هستند، باعث ايجاد يك منطقه كشش در محل خميدگي گشته و آتشفشان دماوند نيز اثر چنين پديده اي است.
ايران نژاد (1370)معتقد است كه گسلهاي عميق منطقه ميتوانند شرايطي را ايجاد كنند كه از طريق آن ماگماي آلكالن به سطح زمين برسد.
گسلهاي اسك، بايجان، نوا، سفيدآب، شاهاندشت و ورارود در منطقه شناخته شده و تا زير دماوند ادامه دارند.
سهند
اين آتشفشان در 40 كيلومتري جنوبشرقي تبريز با ارتفاع حداكثر 3710 متر واقع شده است. تعيين سن مطلق گدازههاي مختلف آن سن 12 تا 140 هزار سال را نشان ميدهد(1356).آتشفشان سهند از 12مخروط با فاصله چند كيلومترى از هم تشكيل شده است.
به عقيده معين وزيري فعاليتهاي آتشفشاني سهند در چندين مرحله صورت گرفتهاند و در بين اين مراحل آرامش نسبي وجود داشته است.
مخروط پهن آن از توف و خاكستر تشكيل گرديده، حجم زياد خاكستر و قطعات پومیس كه در مناطق بسيار دورتر نيز پراكنده شده بيانگر انفجارات شديد آتشفشان سهند است. كه احتمالاً در مدفون كردن پستانداران حوالى مراغه بىتأثير نبوده است (درويشزاده).
بلندترين قله، مجموعه متناوبي از برش، پيروكلاستيكها و آهك سيليسي است كه طي دو مرحله فعاليت به وجود آمدهاند. مرحله اول به صورت انتشار روانههاي برشي و مرحله دوم شامل خروج گدازههاي داسيتي است.
تركيب سنگشناختي سهند شامل آندزيت، داسيت، ريوداسيت و ريوليت به همراه مواد آذرآواري فراوان ميباشند. ماگماي تشكيلدهنده اين سنگها اشباع از سيليس بوده و داراي آلومينيوم زيادي است.
فعاليت اين آتشفشان در اوايل كواترنر صورت گرفته و امروزه در مرحله آرامش نسبى به سر مىبرد.
مطالعه اين آتشفشان نشان ميدهد كه ولكانيسم در آب صورت گرفته و آثار انواع ماهي در مناطق اطراف توده سهند بيانگر آن است كه سهند را دريايي كم عمق فرا گرفته است.
با آغاز فعاليت اين آتشفشان در اواسط ميوسن و ايجاد شرايط نامطلوب، گروهي از پستانداران به صورت دسته جمعي از بين رفتهاند كه آثار اين جانوران در حوضههاي رسوبي اطراف مشهود است.
توده آتشفشاني سهند در واقع يك استراتوولكان شامل پيروكلاست ايگنمبريت و گدازه است كه توسط دودكشهاي مختلف و پراكنده در يك منطقه وسيع بيرون ريخته شدهاند.
در فاصله دورههاي آتشفشاني سهند، رسوبات سيلابي – رودخانهاي و يخچالي تشكيل شدهاند كه غالبا تا شعاع چندين ده كيلومتري اطراف مراكز آتشفشان گسترش يافتهاند.
توده آتشفشاني سهند به وسعت بيش از 3000 كيلومترمربع، رسوبات دوره ميوسن و قديميتر را پوشانده است.
تشكيلات ولكانوسديمنت آن به شعاع چند ده كيلومتر از دامنههاي سهند به طرف جلگههاي اطراف گسترش يافتهاند.
سبلان
اين آتشفشان نقطهاى با مخروط استراتوولكان در ارتفاع 4811مترى از سطح دريا در غرب شهرستان اردبيل واقع گرديده. كه در واقع خط تقسيم حوضههاي آبريز اروميه و رودخانه ارس به شمار ميرود.
رشتهكوه آتشفشاني خاموش سبلان از دره قرهسو در شمالغرب اردبيل شروع و در جهت شرقي_غربي به طول 60 كيلومتر و عرض تقريبي 48 كيلومتر تا كوه قوشاداغ در جنوب اهر ادامه مييابد.
اين كوه از سه مخروط كه در امتداد يكديگر قرار گرفتهاند تشكيل يافتهاست. گسترش وسيع گدازه (سطحى در حدود 1300كيلومترمربع) حكايت از انفجار عظيم و خروج حجم بسيار زياد گدازه دارد.
از نظر زمينشناسى منطقه سبلان بر روى هورست بزرگ اليگوسن بنا شده و فعاليت آن از ائوسن آغاز گرديده است.
مخروط آتشفشاني سبلان از نوع چينهاي است كه گدازههاي آن سطحي معادل 1200 كيلومترمربع را اشغال كردهاند.
مخروط سبلان ساختمان مركزي عظيمي است كه بر روي يك سيستم هورست با روند شرقي – غربي قرار گرفته است.
ديدون و ژرمن(1976) سن اين آتشفشان را پليوكواترنر ميدانند.
اما باباخاني، سكويه و ريو(1369) اظهار ميدارند كه نخستين جريان گدازه سبلان بر روي توفها و كنگلومراهاي الوار قرار دارند كه از نهشتههاي كواترنر پيشين حوضه مشكينشهر هستند.
ديدون و ژرمن فعاليت آتشفشاني سبلان را به 3 بخش تقسيم ميكنند:
الف) جريانات گدازهاي سبلان كهن كه بيشترين بخش كوه سبلان را در برميگيرد و شامل آندزيتهاي زيرين و مياني و جريان گدازه داسيتي است.
ب) فرونشست كه بخش مركزي ساختمان پيشين گسيخته شده كه نتيجه آن ايجاد يك فرورفتگي دايرهاي به قطر 20 كيلومتر است و همزمان با فرونشست كالدرا، فورانهاي انفجاري نيز روي دادهاست و از مواد آذرآواري تشكيل شده است.
ج) گنبدها و جريانات گدازهاي سبلان جوان كه پس از فروريزش كالدرا، فوران مواد آتشفشاني صورت گرفته كه بلندترين بخشهاي مركزي آتشفشان را تشكيل ميدهند.
در حال حاضر تنها گواه فعاليت اين آتشفشان چشمههاى آب گرم و گوگردى متعدد مربوط به پديدههاى پس از آتشفشان است. در قاعده بلندترين قله سبلان درياچه كوچكى وجود دارد.
لازم به ذكر است كه فعاليتهاي آتشفشاني سبلان از نوع آلكالن سديك است
تفتان
آتشفشان جوان و نيمهفعال تفتان از نوع استراتوولكان، به سن پليوسن– كواترنر بلندترين قله كوههاى بلوچستان است كه در 5۰كيلومتري شهر خاش قرار دارد.
ارتفاع اين آتشفشان از سطح دريا4050 متر و از دشتهاي اطراف 2000 متر است. اين آتشفشان در روي فيليشهاي كرتاسه بالايي و ائوسن بنا شدهاست.
ساختمان اصلى آن از دو كوه متصل به هم تشكيل شدهاست. جنس گدازههاى تفتان آندزيتى است. وجود چشمههاى متعدد گوگردى در اطراف اين كوه و خروج گازهاى متعدد از بلندترين قله آن منظره يك آتشفشان فعال را به خوبى نشان مىدهد. در طى سالهاى 1349و 1350شمسى خروج مواد مذاب از تفتان گزارش شدهاست.
اولين فوران تفتان شامل گدازهها و سنگهاي پيروكلاستيك با تركيب داسيت و ريوداسيت در 20 كيلومتري غرب_ شمالغرب قله فعلي شروع شدهاست ( گانسر1966.(
فعاليت مجدد تفتان شامل گدازههاي داسيتي و آندزيتي متعلق به اواخر پليوسن در 10 كيلومتري شمالغرب پس از يك آرامش بوده و منجر به تشكيل طبقات اگلومرا گرديد.
يك انفجار مهم ديگر در 2 كيلومتري جنوب قله امروزي به وقوع پيوسته كه اثر آن امروزه به صورت گودال فرسايشي ديده مي شود.
يكي از ويژگيهاي جالب در تفتان، ناهماهنگي كانيشناسي و تحول معكوس كانيها در آندزيتهاي كواترنر اين آتشفشان ديده ميشود.
در گدازههاي تفتان سنگهاي بازيك مشاهده نميشود.
سنگهاي آذرآواري و توفهاي پوميسي بخش وسيعي از شرق و جنوب غرب آتشفشان تفتان را ميپوشانند كه اين سنگها عمدتا از پوميس و پرميسيت تشكيل شدهاند
بزمان
آتشفشان نيمهفعال بزمان در 115 كيلومترى شمالغرب ايرانشهر و 120 كيلومترى غرب خاش در ارتفاع 3490 مترى از سطح دريا واقع شده است.
سنگهاي آتشفشاني– نفوذي شمال گودال جازموريان مجموعه سنگهاي ماگمايي بزمان را شكل ميدهند. اين كمپلكس ماگمايي جزء زون ماگمايي اروميه – دختر محسوب مي شوند.
قطر دهانه بلندترين قله به حدود 5000 متر مىرسد. وجود چشمههاى آبگرم و گازهاى خروجى كه سبب تغيير رنگ سنگهای موجود در قله شده، آن را يك آتشفشان نيمهفعال معرفى مىكند.
مخروط اصلي اين آتشفشان از اجتماع برشهاي ايگنمبريتي، پرميس و گدازه تشكيل شده كه به طور متناوب قرار گرفتهاند.
مخروط آن از انواع استراتوولكان بوده و از تناوبى از پونس، گدازه و برش در طول كواترنر ايجاد گرديده است. در اطراف قلههاى اصلى چندين مخروط كوچك از جنس گدازههاى بازالتى واقع شده است.
سنگهاي نفوذي منطقه بزمان از گرانيت آلكالن پورفيري با فلدسپاتهاي پتاسيم دانهدرشت، گرانيتهاي هورنبلنددار، گرانوديوريت تا كوارتزديوريت تشكيل شدهاند كه داراي 64 تا 74 ميليون سال سن ميباشند.
سنگهاي خروجي اين منطقه شامل سنگهاي داسيتي، آندزيت– داسيتي و بندرت ريوليت، ايگنمبريت و توفهاي شيشهاي متبلور ميباشد كه در جنوبشرق آتشفشان بزمان رخنمون دارند.
سنگهاي آتشفشاني بزمان عمدتا آندزيت، بازالت و كمي اليوين بازالت ميباشند.
آتشفشان بزمان داراي ساختمان استراتوولكان پيچدهاي ميباشد و انواع گدازههاي آندزيتي، داسيتي و ريوداسيتي در دامنه شرقي آن زيادتر است.
زمينشناسى پزشكى يا مديكال ژئولوژى مطالعه اثر زيستمحيطى زمين بر روى سلامت انسان، حيوان و گياه، و شناخت عوارض و عوامل انحراف از سلامت است.
از گذشته دور تاثير عوامل آب و هوا، ميزان رطوبت، دما و ارتفاع و ديگر عوامل محيطى بر روى انسانها شناختهشده است.
اين دانش دو رشتهاى با ماهيت كلى زمينشناسى- پزشكى، شاخههاى مختلف علوم چون بيولوژى، شيمى، فيزيك، رياضيات، آمار،كشاورزى ،آب و هواشناسى، ايمونولوژى، اپيدميولوژى، پاتولوژى و پزشكىجغرافيايى را نيز در برمىگيرد.
زمينشناسي به بررسي مسائل و عوارض موجود در زمين ميپردازد و زمينشناسي پزشكي بررسى عوارض شيميايى و تاثير آن بر ژئوشيمى هر منطقه و ساكنين بومي آن مىباشد.
اين علم با توزيع و مهاجرت عناصر در جهان و تعيين كمى عناصر در بخشهاى مختلف زمين سروكار دارد و از سوى ديگر به قوانين كنترلكننده توزيع عناصر در هر منطقه مرتبط مىباشد.
مطالعه اين بخش زيربناء علم زمينشناسى- پزشكى است كه در حيطه آب، خاك، سنگ، رسوب، موجودات زنده اعم از گياهان و جانوران ميباشد.
لذا تجزيه كمى و دقيق فاكتورهاى ذكر شده و دسترسى به ميزان عناصر متشكله در هر كدام از آنها در شناخت و تاثير اين عوامل بر سلامت موجودات زنده بومى نقش تعيينكنندهاى دارد .
امروزه زير شاخههاى مهمى در علم ژئوشيمى وجود دارد كه ژئوشيمى معدنى، آلى، اكتشافى، ميكروبى، زيستمحيطى و پزشكى از آن جملهاند.
كليه عناصر تشكيلدهنده پوسته زمين از طريق چرخه خاك، آب و هوا وارد بدن موجودات زنده شده و در درازمدت تاثيرات خود را بر جاى مىگذارند.
عناصر كالكوفيل (كادميم، روى، جيوه، سرب، آرسنيك، آنتيموان و بيسموت) بيشترين خطر مسموميتزائى را دارند و عناصر ليتوفيل (نظير آلومنيوم، باريوم، برليوم و تاليوم) نيز در بسيارى از موارد باعث مسموميتهاى شديد ميشوند.
بسيارى از عناصر جدول مندليف نيز ماهيت دو سويهاى دارند كه در صورت افزايش يا كاهش، تاثيرات جبرانناپذيرى بر جا مىگذارند. مثل يد و فلوئور و بسيارى از عناصر راديو اكتيو كه در حالت طبيعى، محيط را تحت تاثير قرار مىدهد و انحراف از سلامت را در موجودات زنده باعث مىشود.
وجود كمربندهاى جغرافيايى كه گاه در طول يك قاره قابل پىگيرى است مثل بيمارى سل، تالاسمى، گواتر و برخى سرطانها نشانگر تعمق به مسايل بومى و تاثيرات آن بر موجودات زنده مىباشد.
فعاليتهاى بشر بويژه پس از انقلاب صنعتى باعث آشفتگى در چرخه طبيعى ژئوشيمى برخى از عناصر گرديده، موادى كه به طبيعت اضافه مىشوند و تغير مكان بسيارى از مواد معدنى اثرات نامطلوبى را بر محيط زيست و مستقيماً بر زندگى موجودات زنده مىگذارد.
ارتباط بسيارى از بيمارىها و سرطانزايىها با كانىهاى معدنى چون سرپانتين و آزبست ثابت شده. و از طرفي بروز بيمارىهاى خونى در معادن آهن و بيمارىهاى نقص عضوى در مراكز پرتوزايى محيطى خود مىتواند دليل ديگر بررسى زمينشناسى- پزشكى باشد.
در سرطانهاى ارثى نسبت خطر براى عوامل زمينهساز محيطى %65 بوده در حالى كه عوامل قابل توارث %26 تا %42 خطر سرطان را تشكيل مىدهد.
تفاوتهاى جغرافيايى در مرگ هاى ناشى از انواع سرطان ها مؤيد اين است. مثلاً كارسينوم سلول كبدى در ايالات متحده غيرشايع ولى در آفريقا كشنده مىباشد.
به طور كلي زمينشناسي پزشكي نشاندهنده اين است كه در بسياري از مناطق جهان بيماريهايي وجود دارد كه زمينه اصلي آن از طريق محيط وارد بدن انسان شده و به صورت ژنتيكي از نسلي به نسل ديگر منتقل ميشود و به اشكال مختلف بروز ميكند.
با توجه به اينكه كليه عناصر زمين از چرخه آب، خاك و هوا به بدن انسان وارد ميشود اگر بخواهيم در آينده از بسياري از بيماريها و چگونگي حادثشدن آنها در يك جامعه مطلع شويم، راهي جز شناسايي دقيق زمينشناسي آن منطقه نداريم كه اين امر با شناخت عناصر موجود در زمين و به كارگيري اطلاعات موجود در علم ژئوشيمي و هيدروژئوشيمي محقق ميشود.
كاربردهاي متعددي براي سدهاي لاستيكي ميتوان متصور شد كه از آن جمله ميتوان به انحراف آب اراضي كشاورزي، افزايش ارتفاع سدهاي بتني، استفاده به جاي دريچههاي فولادي، جداسازي آبشور از شيرين در مواقع فروكش كردن آب در رودخانههاي ساحلي، تغيير سطح آب در كشتيراني و بالا آوردن سطح آب در رودهاي كمآب به منظور پمپاژ اشاره كرد.
محدود بودن استفاده از سدهاي لاستيكي در ايران به دليل نو بودن اين فناوري است و متاسفانه تاكنون سدهاي احداث شده محدود به استفاده جهت مصارف كشاورزي بوده است.
مطالعات احداث سدهاي لاستيكي در استان مازندران، گلستان و گيلان در 36 محور انجام شده است، در اين راستا دو سد انحرافي در بابلسر به ترتيب در سالهاي 75 تا 83 بر روي رودخانه تالار به مرحله بهرهبرداري رسيده و سدهاي كلهبست در استان مازندران، بندر امير در استان فارس و سد انحرافي در استان گلستان از ديگر سدهاي در دست احداث هستند.
اولويت استفاده از سدهاي لاستيكي در اجراي اين سدها در رودخانههاي با رژيم دائمي است و با توجه به محاسن و معايب ذكر شده، استفاده از اين فناوري گسترش چشمگيري دارد.
ارتفاع اين سدها در كشورهاي مختلف جهان در حدود 8 متر بوده و پيشبيني ميشود تا ارتفاع 10 متر نيز چنين سدهايي ساخته شود، اما در حال حاضر معمولا با ارتفاع 2 تا 6 متر طراحي و ساخته ميشوند.
محدوديتي در طول ساخت سدهاي لاستيكي وجود ندارد، اما در مسير رودخانههاي با عرض زياد - مثلا يك كيلومتر- با احداث پايههاي بتني و تبديل عرض رودخانه به تعداد مناسب دهانه، در هر دهانه يك بند لاستيكي ساخته ميشود و از اين رو محدوديت عرض رودخانه از بين ميرود.
با بهرهگيري از مطالعات در طراحي سدهاي لاستيكي ميتوان معادلات خطي و غيرخطي مختلفي جهت تخمين ضريب تخليه و استخراج مورد تحليل و ارزيابي قرار داد.
سدهاي مشابه سدهاي لاستيكي با ساختار بتني و سرب مشكل طول عمر و بهرهبرداري، مخاطرات زيستمحيطي و تخريب سازه دارند. طولاني شدن زمان مطالعه و اجراي سدهاي بتني مشابه سدهاي لاستيكي و اندك بودن قابليت مانور اينگونه سازهها در مقايسه با سازههاي لاستيكي از ديگر علل روي آوردن به ساخت اينگونه سدها در جهان است.
1.
2.
3.
4.
5.
6.
مزاياي اقتصادي سدهاي لاستيكي نسبت به موارد جايگزين
1.
2.
3.
4.
5.
مزايا و كاربردهاي سد لاستيكي نبايد با يك سد بزرگ مقايسه شود. از ديگر مزاياي ساخت سدهاي لاستيكي سهولت در بهرهبرداري، ايمني بيشتر، سازگاري با محيط زيست و پايين بودن هزينهها، ذكر كرد.
ضعف اين سد در مقابل اشياي تيز و برنده، پيچيدگي و حساسيت بيشتر تشكيلات نگهداري و بهرهبرداري از اين سدها از جمله ضعفهاي سدهاي لاستيكي نسبت به سدهاي بتني آزاد است.
در بررسي معايب سدهاي لاستيكي، ضعف در مقابل نور خورشيد و محدوديت استفاده در مناطق گرم و خشك نيز قابل ملاحظه است.
اجراي سدهاي لاستيكي
3.
ژئوترمال از کلمه ى يونانى "ژئو" به معنى زمين، و (ترمال) به معنى گرما و گرمايى گرفته شده است. بنابراين، انرژى ژئوترمال به معناى (انرژى زمين گرمايى) يا انرژى با منشا درونى زمين است. اين انرژى، به شکل گرماى محسوس، از بخش درونى زمين است. اين انرژى، به شکل گرماى محسوس، از بخش درونى زمين منشا مى گيرد و اين انرژى در سنگ ها و آب هاى موجود در شکاف ها و منافذ داخل سنگ در پوسته ى زمين وجود دارد. مشاهدات به عمل آمده از معادن عميق و چاه هاى حفارى شده نشان مى دهد که درجه ى حرارت سنگ ها به طور پيوسته با عمق زمين افزايش مى يابد، هر چند نرخ افزايش درجه ى حرارت ثابت نيست. با اين روند، درجه ى حرارت در قسمت بالايى جبه به مقادير بالايى مى رسد و سنگ ها در اين قسمت به نقطه ى ذوب خود نزديک مى شوند.
منشا اين گرما در پوسته و جبه ى زمين، به طور عمده تجزيه ى مواد راديواکتيو است. در طول عمر زمين، اين گرماى درونى به طور آرام توليد شده و در درون زمين محفوظ و محبوس مانده است. همين امر موجب شده است که منبع انرژى مهمى فراهم شود و امروزه به عنوان انرژى نامحدودى در مقياس انسانى مورد توجه قرار گيرد.
از طرف ديگر، نظريه هاى موجود در خصوص تکامل زمين نيز مبنايى براى توضيح وجود گرما در داخل زمين هستند. مطالعات نشان مى دهد که زمين در زمان پيدايش (حدود 5/4 ميليارد سال قبل) حالت مذاب داشته، تدريجا سرد شده و بخش خارجى آن به صورت جامد درآمده است. اما بخش هاى داخلى آن، به دليل کندى از دست دادن گرما، حالت مذاب خود را حفظ کرده و داراى درجه ى حرارت بالايى است و مى تواند منبع گرمايى درونى پوسته باشد که از هسته به طرف خارج منتقل مى شود.
چگونگى انتقال گرماى زمين به سطح زمين
گرما از هسته ى زمين به طور پيوسته به طرف خارج حرکت مى کند. اين جريان از طريق انتقال و هدايت گرمايى، گرما را به لايه هاى سنگى مجاور (جبه) مى رساند. وقتى درجه ى حرارت و فشار به اندازه ى کافى بالا باشد، بعضى از سنگ هاى جبه ذوب مى شوند و ماگما به وجود مى آيد. سپس به دليل سبکى و تراکم کمتر نسبت به سنگ هاى مجاور، ماگما به طرف بالا منتقل مى شود و گرما را در جريان حرکت، به طرف پوسته ى زمين حمل مى کند.
مکان هاى مناسب براى بهره بردارى از انرژى زمين گرمايى
مناطق داراى چشمه هاى آب گرم و آبفشان ها، اولين مناطقى هستند که در آن ها انرژى زمين گرمايى مورد بهره بردارى قرار گرفته و توسعه يافته است. در حال حاضر، تقريبا تمام نيروى الکتريسيته حاصل از انرژى زمين گرمايى از چنين مکان هايى به دست مى ايد. در بعضى از مناطق، تزريق ماگما به درون پوسته ى زمين، به اندازه ى کافى جديد و هنوز خيلى داغ است. در اين نواحى، درجه ى حرارت سنگ ممکن است به 300 درجه ى سانتى گراد برسد و مقادير عظيمى انرژى گرمايى فراهم کند. بنابراين، انرژى زمين گرمايى در مکان هايى که فرايندهاى زمين شناسى اجازه داده اند ماگما تا نزديکى سطح زمين بالا بيايد، يا به صورت گدازه جريان يابد، مى تواند تشکيل شود. ماگما نيز در سه منطقه مى تواند به سطح زمين نزديک شود:
1- محل برخرود صفحات قاره اى و اقيانوسى (فرورانش)؛ مثلا حلقه ى آتش دور اقيانوس آرام.
2- مراکز گسترش؛ محلى که صفحات قاره اى از هم دور مى شوند، نظير ايسلند و دره ى کافتى آفريقا
3- نقاط داغ زمين؛ نقاطى که ماگما را پيوسته از جبه به طرف سطح زمين مى فرستند و رديفى از آتشفشان را تشکيل مى دهند.
کاربرد انرژى زمين گرمايى
از زمان هاى دور، مردم از آب زمين گرمايى که آزادانه در سطح زمين به صورت چشمه هاى گرم جارى بودند، استفاده کرده اند. رومى ها براى مثال از اين آب براى درمان امراض پوستى و چشمى بهره مى گرفتند. در (پمپئى) براى گرم کردن خانه ها از آن استفاده مى شد. بومى هاى آمريکا نيز از آب زمين گرمايى براى پختن و مصارف دارويى بهره مى گرفتند. امروزه، با حفر چاه به درون مخازن زمين گرمايى، و مهار آب داغ و بخار، از آن براى توليد نيروى الکتريسيته در نيروگاه زمين گرمايى و يا مصارف ديگر بهره بردارى مى کنند.
در نيروگاه زمين گرمايى، آب داغ و بخار خارج شده از مخازن زمين گرمايى، نيروى لازم براى چرخاندن ژنراتور توربين را فراهم مى آورد و انرژى الکتريسيته توليد مى کند. آب مورد استفاده، از طريق چاه هاى تزريق به مخزن برگشت داده مى شود تا دوباره گرم شود و در عين حال، فشار مخزن حفظ، و توليد آب داغ و بخار تقويت شود و ثابت باقى بماند.
سه نوع نيروگاه زمين گرمايى براى توليد برق وجود دارد:
1- نيروگاه خشک: اين نيروگاه روى مخازن ژئوترمالى که بخار خشک با آب خيلى کم توليد مى کنند، ساخته مى شوند. در اين روش، بخار از طريق لوله به طرف نيروگاه هدايت مى شود و نيروى لازم براى چرخاندن ژنراتور توربين را فراهم مى کند. اين گونه مخازن با بخار خشک کمياب است. بزرگترين ميدان بخار خشک در دنيا، آب گرم جيزرز در 90 مايلى شمال کاليفرنياست که توليد الکتريسيته در آن، از سال 1962 شروع شده است و امروزه به عنوان يکى از موفق ترين پروژه هاى توليد انرژى جايگزين محسوب مى شود.
2- نيروگاه بخار حاصل از آب داغ: اين نوع نيروگاه روى مخازن داراى آب داغ احداث مى شود. در اين مخازن با حفر چاه، آب داغ به سطح مى آيد و به دليل آزاد شدن از فشار مخازن، بخشى از آن به بخار تبديل مى شود. اين بخار براى چرخاندن توربين به کار مى رود. چنين نيرگاه هايى عموميت بيشترى دارند، زيرا بيشتر مخازن زمين گرمايى حاوى آب داغ هستند. فناورى مزبور براى اولين بار در نيوزيلند به کار گرفته شد.
3- نيروگاه ترکيبى (بخار و آب داغ): در اين سيستم، آب گرم از ميان يک مبدل گرمايى مى گذرد و گرما را به يک مايع ديگر مى دهد که نسبت به آب در درجه حرارت پائين ترى مى جوشد. مايع دوم در نتيجه ى گرم شدن به بخار تبديل مى شود و پره هاى توربين را مى چرخاند. سپس متراکم مى شود و مايع حاصله دوباره مورد استفاده قرار مى گيرد. آب زمين گرمايى نيز دوباره به درون مخازن تزريق مى شود. اين روش براى استفاده از مخازنى که به اندازه ى کافى گرم نيستند که بخار با فشار توليد کنند، به کار مى رود.
مزاياى استفاده از انرژى گرمايى براى توليد الکتريسيته
1-
4- براى کوتاه کردن زمان مورد نياز رشد و پرورش ماهى، ميگو، نهنگ و تمساح (آبزى پرورى).
5- براى پاستوريزه کردن شير، خشک کردن پياز، الوارکشى و براى شستن پشم (استفاده صنعتى)
بزرگترين واحد اين سيستم گرمايى در دنيا، در(ريکياويک) در ايسلند قرار دارد. از زمانى که اين سيستم براى تامين گرماى شهر مذکور به کار مى رود، ريکياويک به يکى از تميزترين شهرهاى دنيا تبديل شده است؛ در صورتى که قبل از آن بسيار آلوده بود.
موارد مصرف ديگرى نيز از گرماى زمين گرمايى وجود دارد. براى مثال، در (کلامث فالز) در اورگن آمريکا، زير جاده ها و پياده روها آب ژئوترمال لوله کشى مى شود، تا از يخ زدن آن ها در شرايط هواى يخبندان جلوگيرى شود. در نيومکزيکو، رديفى از لوله ها که زير خاک دفن شده اند، آب زمين گرمايى را انتقال مى دهند تا گل ها و سبزيجات پرورش يابند. با اين شيوه، اطمينان حاصل مى شود که زمين يخ نمى زند. به علاوه، فصل رويش طولانى تر مى شود و روى هم رفته، محصولات کشاورزى سريع تر رشد مى کنند و بدون استفاده از گلخانه محافظت مى شوند.
کشورهايى که در حال حاضر از مخازن زمين گرمايى براى توليد الکتريسيته استفاده مى کنند، عبارتند ازک آمريکا، نيوزيلند، ايسلند، مکزيک، فيليپين، اندونزى و ژاپن. استفاده از اين انرژى در بسيارى از کشورها در حال گسترش است. راه حل استفاده ى بيشتر از انرژى زمين گرمايى، افزايش آگاهى عمومى و تقويت فناورى مرتبط با زمين گرمايى است.
انرژى زمين گرمايى در ايران
رشد روزافزون جمعيت، توسعه ى شهرى و نيز اقتصاد انرژى در کشور ما، توليد 90 هزار مگاوات برق در سال 2020 را اجتناب ناپذير ساخته است. در حدود 98 درصد ظرفيت توليد فعلى نيروگاه هاى برق کشور به کاربرد سوخت هاى فسيلى متکى است. حال آن که محدوديت منابع سوخت فسيلى، رشد مصرف داخلى و نبودذ منابع کافى براى صادرات از يک سو، و موازين و معيارهاى زيست محيطى توسعه ى پايدار از سوى ديگر، کاربرد انرژى هاى تجديدشونده در بستر توليد را اجتناب ناپذير ساخته است.
به رغم پتانسيل هاى بسيار مناسب به منظور کاربرد انرژى زمين گرمايى، به دليل نبود سياستگذارى هاى کلان در زمينه ى به کارگيرى انرژى تجديدپذير، و فقدان فناورى مناسب در خصوص حفارى عميق، مهندسى مخازن، ساخت و نيز بهره بردارى از نيروگاه هاى زمين گرمايى، و بالاخره وجود رقيب سرسخت منابع ارزان سوخت هاى فسيلى، بهره بردارى از پتانسيل هاى مزبور کماکان جدى گرفته نشده است.
از سوى ديگر، هم گام با سياست دولت در راستاى کاهش وابستگى به اقتصاد تک محصولى، تحولى اساسى در سياست دولت مبتنى بر کاربرد انرژى هاى تجديدپذير در حال شکل گيرى است و دواير متعددى با محوريت مرکز انرژى هاى نو در وزارت نيرو، سازمان انرژى اتمى و نيز سازمان زمين شناسى، به عنوان متولى تهيه داده هاى پايه در حال کار روى موضوع مذکور هستند.
هم گام با سياست (مرکز انرژى هاى نو) وزارت نيرو براى جذب سرمايه گذارى خارجى در سال 1375، گروهى متشکل از کارشناسان ايرانى و فيليپينى مبادرت به برداشت هاى تفصيلى زمين شناسى، هيدروژئوشيميايى و ژئوفيزيک در ناحيه ى (دره قطور) کردند. همچنين در اوائل سال 1376، هم گام با تشکيل گروهى متشکل از کارشناسان نيوزيلندى و ايرانى، بنا شد اين گروه، مطالعاتى تفصيلى روى آتشفشان سبلان و پيرامون آن، مشتمل بر منطقه ى (سرعين)، انجام دهند. با عنايت به لزوم افزايش ظرفيت نصب شده ى نيروگاهى، به نظر مى رسد بهره بردارى از انرژى هاى تجديدپذير به منظور تغيير در سبد انرژى، اجتناب ناپذير باشد. به کارگيرى انرژى زمين گرمايى حداقل در نواحى شمال غربى کشور مى تواند، به عنوان گزينه اى به منظور تغيير کاربرى سوخت هاى فسيلى مطرح شود و اين نکته وقتى حائز اهميت مضاعف مى گردد که توجه داشته باشيم، با وجود تمام فعاليت هاى عمرانى صورت پذيرفته در سال هاى پس از انقلاب، ظرفيت نصب شده ى نيروگاهى کشور صرفا 22 هزار مگاوات افزايش يافته است
بحث كنيد .ص 3
زيرا اراتو ستن از روش علمي براي حل مسئله استفاده كرد و روش بكار رفته توسط وي به روشهاي امروزي نزديكتر است (روشهاي ساده رياضي )
فعاليت . صفحه 4
نشان دهندة حركت زمين بدور خود و مسير دايره اي حركت است .
تفسير كنيد .4
1)زمين به دور خود مي چرخد . ولي اينرسي گلوله سنگين آن را در وضع ثابتي نگه مي دارد و ظاهراً گلوله سنگين يك مسير دايره اي طي مي كند .
2)در قطبين – زيرا نصف النهارها در قطبين يكديگر را قطع مي كنند و آونگ مسير دايره اي شكلي را طي مي كند . در حالي كه در استوا نصف النهار موازي مي باشند و آونگ در امتداد يك خط حركت مي كند .
3)بلي ، آونگ فوكو عكس جهت چرخش زمين مي چرخد .(زمين خلاف حركت عقربه هاي ساعت مي چرخد .)
جمع آوري اطلاعات . ص7 (شكل )
از وسط و بالا شروع مي كنيم
حالت اول در نيمكرة شمالي انقلاب تابستاني يعني اول تيرماه مي باشد .
حالت دوم اعتدال پائيزي – اول پائيز
حالت سوم در نيمكرة شمالي انقلاب زمستاني اول دي ماه مي باشد .
حالت چهارم اعتدال بهاري – اول بهار
علت ايجاد فصول انحراف محور زمين و چرخش زمين بدور خورشيد مي باشد .
1- اول بهار و اول پائيز
2- انقلاب تابستاني : زماني كه قسمت بيشتري از زمين رو به خورشيد قرار مي گيرد و طول روز از طول شب بيشتر مي باشد .
انقلاب زمستاني : زماني كه قسمت كمتري از زمين رو به خورشيد قرار مي گيرد و طول روز از طول شب كمتر است .
فكر كنيد . صفحه 8
1- به علت انحراف محور زمين كه در نيمكرة شمالي تابستان است قطب شمال بيشترين تمايل را به سمت خورشيد دارد و قطب جنوب كمترين تمايل را ،بنابراين در نيمكرة جنوبي زمستان خواهد بود .
2- 1)بدليل كوچك بودن زاوية تابش 2)طولاني بودن روز زيرا سطح بيشتري از زمين رو به خورشيد مي باشد .
3- زيرا در تابستان زمين بيشترين تمايل يا انحراف را به سمت خورشيد دارد .
4- زيرا كشور ما در نيمكرة شمالي و بالاي مدار رأس السرطان قرار دارد و خورشيد را در جنوب آسمان مي بينيم . بنابراين هميشه سايه ها رو به شمال تشكيل مي شود و در نيمكرة جنوبي اين پديده عكس خواهد بود .
- زيرا در تير ماه خورشيد بيشتر بصورت عمود مي تابد و طول سايه ها كوتاهتر مي شود . در حالي كه در اول دي ماه چون خورشيد مايل مي تابد بنا براين سايه ها بلند تر مي شود .
فكر كنيد صفحه 23
زيرا در افيوليتها ميزان سيليس كم و آهن و منيزيم به دليل تركيب بازي و فوق بازي سنگها زياد مي باش دكه ميل تركيبي بسيار زيادي با اكسيژن دارد به همين علت به سرعت هوازده مي شوند .
سؤال شكل 7-2 صفحه 22
به علت وجود هسته خارجي (مايع) كه امواج S از آن عبور نمي كنند و همچنين شكست امواج P در مرز هسته و گوشته باعث ايجاد منطقه سايه براي امواج لرزه اي مي باشد .
سؤال صفحه 23
زيرا اين عناصر از عناصر فراوان كيهاني نيستند و همچنين خاصيت مغناطيسي زمين را توجيه نمي كنند .
شكل 8-2 صفحه 25
در نمونه هاي خشكي ملاحظه مي شو دكه به دليل تأثير عوامل فرسايش و تغيير و دگرگوني در رسوبات بررسي وارونگي مغناطيسي دشوار مي باشد .
شكل 9-2 صفحه 25
1- عرض جغرافيايي 2- ارتفاع ( فاصله ) 3–جرم (چگالي ) بستگي دارد .
سؤال صفحه 27 ، فكر كنيد :
شدت نيروي گرانشي منفي در منطقه اي كه داراي كانيهايي با چگالي كم مي باشد ديده مي شود مانند كانيهاي هاليت ، ژيپس ، انيدريت .
شدت نيروي گرانشي مثبت در منطقه اي كه داراي كانيهاي با چگالي زياد مي باشد ديده مي شود مانند كانيهاي مانيتيت ، باريت ، گالن .
فكر كنيد :
سواحل دايماً در حال فرسايش و تخريب بوده و نيز محل انباشت رسوبات آورده از خشكي مي باشند بنابراين از خط ساحلي بر هم منطبق نمي شوند .
شكل 6-3 صفحه 36
با توجه به جهت آرايش دانه هاي مانتيت در سنگها جهت ميدان در آنها مشخص مي شود .
سؤال صفحه 36
با استفاده از خاصيت مغناطيسي سنگها بر روي زمين ( يا عرضهاي جغرافيايي ) مي توان فاصله آنها را نسبت به قطب به دست آوريم .
شكل 7-3 صفحه 37
از مقايسه دو شكل مي توان نتيجه گرفت اروپا و امريكاي شمالي در گذشته به يكديگر متصل بوده اند .
شكل 8-3 صفحه 38
با توجه به وجود جريانهاي كنوكسيوني كه در گوشته رخ مي دهد و خروج مواد از گوشته بستر اقيانوسها به دو طرف رانده مي شوند و در اين صورت پوسته جديدي در محل شكاف تشكيل مي شود .
شكل 9-3 صفحه 39
با توجه به شكل نوعي قرينگي وارونه و طبيعي در وضع مغناطيس سنگها كه در دو طرف شكاف ميان اقيانوس قرار گرفته اند ديده مي شود . علت اين قرينگي وارونگي مغناطيس است كه هر چه از محل شكاف دورتر مي شويم سنگها قديمي تر مي شوند .
شكل 12-3 صفحه 42
زيرا با دور شدن د وقاره مواد مذاب موجود در درون زمين خارج شده است و باعث ايجاد گسترش بستر اقيانوسها مي شود و آتشفشان به وجود مي آيد .
شكل 14-3 صفحه 44
الف) پيدايش آتشفشان در قاره ها و دراز گودال در حاشيه قاره ها و اقيانوسها
ب) پيدايش آتشفشان در اقيانوسها و جزاير قوسي
ج) پيدايش كوهها ( پديده كوهزايي )
شكل 15-3 صفحه 45
استنباط مي شو دكه بيشترين زمين لرزه ها در لبه هاي صفحات تكتونيكي صورت مي گيرد .
سؤال صفحه 50
زيرا بعضي از ساختمانها در اثر زلزله ي اصلي در آستانه ي تخريب قرار دارند و با لرزشهاي خفيف پس از زلزله ي اصلي به ويراني كامل مي رسند .
تفسير كنيد صفحه 51
با توجه به شكل بيشترين زلزله در سواحل روي مي دهد و هر چه به وسط اقيانوس نزديك مي شويم تعداد زمين لرزه كم مي شود و كانون زلزله عميق تر مي شود . در ضمن در فاصله 800 الي 900 كيلومتري باز تعداد لرزه ها بيشتر مي شود . اين محل ها مرزهاي ورقه هاي ليتوسفر هستند .
شكل 3-4 صفحه 52
هر دو داراي بخشي در ارتباط با زمين هستند كه هنگام زمين لرزه از ارتعاشات آن تبعيت مي كند و هر دو داراي يك قسمت ثابت هستند – در لرزه نگار قائم (عمودي) دستگاه در جهت افقي ثابت است . ارتعاشات عرضي را ثبت مي كند و در حالي كه در لرزه نگار افقي دستگاه در جهت قائم ثابت است و ارتعاشات طولي را ثبت مي كند .
فكر كنيد صفحه 55
قسمت اول : در جلسه حضوري پاسخ داده خواهد شد .
قسمت دوم : اگر دو دستگاه داشته باشيم در آنصورت دو مركز سطحي خواهيم داشت و يك دستگاه بي نهايت مركز سطحي خواهيم داشت .
تحقيق كنيد صفحه 56
مصالح ساختماني سبك در برابر زلزله مقاومت بيشتري دارند و شكل ساختمانهايي كه هندسي تر و منظم تر باشند مقاومت بيشتري از خود نشان مي دهند .
- آتش سوزي ، برق گرفتگي ، فرو ريختن شيشه ، شيوع بيماريهاي ميكروبي و ...
- بلي ، فعاليتهاي هسته اي باعث فعال شدن گسل ها مي شوند .
سؤال صفحه 64
وجود گازهاي حرارتي (ابر سوزان ) ، زيرا مسافت زيادي حمل مي شوند .
سؤال صفحه 69
زيرا پيش بيني زمين لرزه مشكل و تقريباً غير مممكن است ولي آشفشان را مي توان پيش بيني كرد .
شكل 1-6 صفحه 72
اختلاف در رنگ ، جنس ، ضخامت ، و اندازه ذرات وجود دارد .
سؤال صفحه 72
خير – در برخي موارد تفاوت هايي در جنس و بافت لايه هاي افقي ديده مي شود ، به عنوان مثال در لايه هاي رسوبي از طرف ساحل به سمت مناطق عميق دريا اندازه ذرات رسوبي كوچكتر مي شود .
سؤال صفحه 73
زماني كه تنش فشاري در مدت زمان طولاني و با مقدار كم بر شيشه وارد مي شود .
سؤال صفحه 73 ( جدول )
اعماق زمين : خميري در محل بسيار گرم : خميري تنش در مدت زمان طولاني : خميري
سطح زمين : شكستگي تنش ناگهاني : شكستگي سنگ آبدار : خميري سنگ خشك : شكستگي
تفسير كنيد صفحه 81
از يك گونه دو گونه مجزا به وجود آمده است ، تغييرات تكاملي بعدي هر يك را براي يك نوع شرايط زيستي سازگار كرده است .
تفسير كنيد صفحه 82
سنگ طرف راست : منشاء آلي و در محيط دريايي مي باشد . سنگ طرف چپ: آواري ( مخروطه افكنه هاي دامنه ي كوه ) است
فكر كنيد صفحه 83
در شكل الف : آب ساكن بوده است ، زيرا قطر رسوبات در همه نقاط يكنواخت مي باشد و سطح لايه بندي صاف نمي باشد .
در شكل ب : آب جريان داشته است ، زيرا سطح لايه بندي صاف مي باشد .
شكل 4-7 صفحه 85
هر دو شكل عادي مي باشند زيرا با توجه به جهت برجستگي ريپل ماركها و صدف دو كفه ايها مي توان گفت هر دو شكل عادي مي باشد به جزء چند صدف كه وضعيت متفاوتي دارند كه ممكن است به دليل تأثير امواج برگشته باشند .
شكل 7-7 صفحه 86
ابتدا توده آذرين نفوذي به وجود آمده است سپس توده آذرين به سطح زمين راه يافته و بعد رسوبات بر روي توده آذرين ته نشين شده است .
تفسير كنيد صفحه 87
از چپ به راست : شكل 1 : رسوبگذاري ، شكل 2 : چين خوردگي ، شكل 3 : عمل فرسايش بخشي از چين خوردگي ، شكل 4 : رسوبگذاري مجدد .
فكر كنيد صفحه 88
1- تشكيل رسوبات ضخيم در اعماق كم به دليل فرو نشست تدريجي بستر درياها ( اصل ايزوستازي ) ممكن مي شود ، وجود سنگ آهك و تشكيل روي رسوبات ماسه اي به دليل پيشروي دريا است .
2- توقف در رسوبگذاري سبب مي شود در برخي زمانها رسوبي روي لايه هاي قديمي تشكيل نشود .
3- زيرا ناپيوستگي ها وقوع فعاليتهاي تكتونيكي و تغييرات آب وهواي زمين در گذشته را نشان مي دهند .
تفسير كنيد صفحه 89
(1) شكل سمت چپ :
1- رسوبگذاري 2- پسروي دريا 3- پيشروي دريا 4- ايجاد گسل 5- نفوذ توده آذرين
شكل سمت راست :
1- رسوبگذاري 2- پسروي دريا ( ايجاد يك چين تك شيب ) 3- فرسايش 4- پيشروي دريا 5- نفوذ توده آذرين 6- ايجاد گسل
(2) شكل سمت چپ :
حالت نفوذي دارد زيرا توده آذرين قسمت هايي از سنگهاي آهكي را در بر گرفته است . يعني سنگ آهك از قبل وجود داشته است .
شكل سمت راست :
گدازه مدفون شده است زيرا قطعات فرسايش يافته آن در لاي طبقات آهكي باقي مانده است .
شكل 8-7 صفحه 90
به دليل اينكه بين و و
فكر كنيد صفحه 91
1- زيرا فسيل جانداران ابتدايي در سنگهاي بسيار قديمي يافت مي شود و فسيل جانداران تكامل يافته تر در سنگهاي جوان يافت مي شود .
2- در همه جا يافت شود . دوره زندگي كوتاه داشته باشد . فراوان باشد . مي تواند هم جانداران ساده و هم پيچيده باشد تشخيص آن آسان باشد . مي تواند هم دريا زي باشد و هم خشكي زي ولي بيشتر دريازي اهميت دارند .
3- تشخيص سن لايه 2 آسانتر است . زيرا در آن دو نوع سنگواره راهنما يافت مي شود . در ابتداي لايه 2 زندگي فسيل
مشاهده كنيد صفحه 92
صدف قطور : مربوط به آبهاي گرم ، عمق كم و زمان پالئوزوئيك است .
صدف نازك : مربوط به آبهاي سرد ، عمق نسبتاً بيشتر و اوايل دوران دوم است .
تفسير كنيد صفحه 94
1- سرخس مربوط به مناطق پر باران و گرم مرطوب – شيل هاي تيره به علت وجود كربن مربوط به مناطق مردابي و گرم .
2- ماسه سنگ يا ريپل مارك بيانگر محيط ساحلي زيرا ماسه سنگها در سواحل ته نشين مي شوند .
3- سنگ آهك به علت اينكه دانه هاي بسيار ريزي دارد مربوط به مناطق عميق دريا مي باشد .
سؤال صفحه 96
1- چون
ميليارد سال 5/13 = 3 * 5/4
2- چون نيمه عمر اورانيوم بسيار زياد است .
تفسير كنيد صفحه 97
از راست به چپ :
شكل اول : چون دانه هاي ريز و درشت در كنار يكديگر قرار گرفته اند پس حمل رسوبگذاري با سرعت صورت گرفته است .
شكل دوم : چون جو رشدگي خوبي دارد پس عمل رسوبگذاري در محيط آرام صورت گرفته است .
شكل سوم : دانه ها در اندازه هاي مختلف با همديگر در آب معلق بوده اند و چون حركت آب متوقف شده است .
فكر كنيد صفحه 100
1- الف) سرعت رسوبگذاري تابع عوامل مختلفي مي باشد كه در طول زمان يكنواخت نمي مانند ، مثلاً در بارندگي شديد سرعت جريان آب زياد مي شود و سرعت رسوبگذاري را در درياها بيشتر مي كند .
ب) مقدار رسوب گذاري تابع شرايط محيطي است ، آبي كه از ميان سنگهاي سخت مي گذرد مقدار بار رسوبي كمتري نسبت به آبي كه از سنگهاي سست و نرم مي گذرد دارد .
تفسير كنيد صفحه 112
1-بر اساس اين مدل زمين در مركز منظومه شمسي قرار دارد و ثابت است و خورشيد و ساير سيارات حركت مي كنند .
2- محل مريخ وزهره در شب هاي متوالي دائماً در حال تغيير است و از طرف ديگر زمين در حال چرخش به دور خود است . لذا گمان مي رود اين سياره ها به دور زمين مي چرخند .
شكل 2-9 صفحه 113
بلي – با توجه به شكل محل قمرها نسبت به مشتري تغيير كرده است . و در شكل وسط يكي از قمرها ديده نمي شو دكه اين حالت از چرخش قمرها به دور مشتري حاصل مي شود .
سؤال صفحه 118
مسافت رفت و برگشت
فاصله ماه تا زمين
|
حالت ماه |
طلوع |
غروب |
|
هلال |
6 صبح |
6 عصر |
|
شب چهارم |
9 صبح |
9 عصر |
|
تربيع اول |
12 صبح |
12 شب |
|
شب دهم |
3 بعد از ظهر |
3 صبح |
|
بدر |
6 صبح |
6 صبح |
|
شب هجدهم |
9 شب |
9 صبح |
|
تربيع دوم |
12 شب |
12 ظهر |
|
شب بيست و پنجم |
3 صبح |
3 عصر |
فكر كنيد صفحه 120
1- خورشيد گرفتگي در محاق و ماه گرفتگي در بدر اتفاق مي افتند .
2- خير – اهله قمر وضعيت ماه نسبت به زمين را نشان مي دهد . نه ساير مكانهاي فضايي ديگر را
3- چون همراه با چرخش ماه حول محور خود ، زمين نيز حول محور خود مي چرخد .
محل ماه در فضا نسبت به زمين هر روز در حال تغيير است . چون ماه در حال گردش به دور زمين است و در هر روز
تفسير كنيد صفحه 121
به علت حركت انتقالي زمين است .
فكر كنيد صفحه 133
1- موقعيت شهر خود را نسبت به يك مبدأ مشخص به دست مي آوريم و بسته به اينكه در جنوب يا شمال يا شرق و غرب اين مبدأ قرار داريم ، اندازه هاي حاصل را با طول و عرض اين مبدأ جمع و يا كم مي كنيم .
2- به كمك اختلاف زاويه تابش خورشيد در حالت كوچك ترين سايه مي توان عرض جغرافيايي را به دست آورد و طول جغرافيايي به كمك اختلاف زمان تابش عمودي يا كوچك ترين سايه بين شهر خود و يك مبدأ ( نصف النهار گرينويچ ) محاسبه مي شوند . عرض جغرافيايي به كمك زمان طلوع و غروب خورشيد نيز قابل محاسبه است .
تحقيق كنيد صفحه 134
روشهاي مختلفي براي اين كار وجود دارد . يك روش به اين صورت است كه يك كاغذ را به صورت استوانه اي مماس بر روي كره قرار مي دهيم و خطوط عمود از مركز كره ، كره روي اين كاغذ رسم مي كنيم .
تفسير كنيد :
نقشه
اندازه گيري صفحه 139
1- با توجه به طول و عرض جغرافيايي آن نقطه
2- هر سانتي متر در اين نقشه معادل 000/20 سانتي متر (200 متر) بر روي زمين است . لذا هر كيلومتر فاصله در اين نقشه برابر 5 سانتي متر خواهد بود . يك كيلومتر مربع مساحت زميني به ابعاد يك كيلومتر است . اين مساحت در روي نقشه برابر با 25= 5 * 5 سانتي متر مربع خواهد بود .
3-
4- الف) شمال به جنوب ، ب) ديواره غربي ج) فاصله
درصد 1/33=100 *
هـ) نقطه
ارتفاع نقطه
ز)
فعاليت صفحه 149
آب منبع تجديد نشدني است . زيرا آبهاي زيرزميني در صورت مصرف زياد به شدت كاهش مي يابند و به راحتي جانشين نمي شوند .
در كشور ما از خاك ، آب و منابع گياهي بايد مراقبت بيشتري به عمل بيايد .
بحث كنيد صفحه 150
1- كاهش غذا ، مسكن ، افزايش آلودگي هوا و . . .
2- غذا ، خاك ، آب و مواد معدني و . . .
3- براي انرژي هاي حاصل از سوخت فسيلي تا حدودي جايگزين وجود دارد .
مقايسه كنيد صفحه 157
1- ميزان دسترسي به اين منابع و هزينه مصرف . 2) مقدار رشد اقتصادي جامعه و ميزان صنعتي شدن . 3) داشتن انرژي هاي جايگزين
جمع آوري اطلاعات صفحه 157
يكي از راههاي انتقال گرما ، تابش است . گرما به صورت امواج مادون قرمز منتشر مي شود . زمين گرماي خود را به اين صورت منتشر مي كند .برخي مواد مانند مانع خروج اين تابش هاي گرمايي شده و آن را در سطح زمين محفوظ نگه مي دارند و همين پديده سبب افزايش دما مي شود .
اندازه گيري كنيد . ص 4
سؤال زير شكل : در ظرفي كه گرانيت روي مايع قرار گرفته ، چگالي مايع از چگالي گرانيت بيشتر است . و در ظرفي كه گرانيت در زير مايع قرار گرفته چگالي مايع از چگالي گرانيت كمتر است .
سؤال 1 : اثري ندارد
سؤال 2 : بله از فرمول
مشاهده و تفسير كنيد . ص 6
سؤال 1 : بر اساس حركت تلماسه و عمل فرسايش
سؤال 2 : نتيجه مي گيريم سيماي زمين در اثر عمل فرسايش ، حمل ورسوب گذاري در حال تغيير مي باشد در جهت جنوب شرقي - در هنگام بعد از ظهر - 1) تغيير و جابجايي تلماسه ، 2) تغير در راههاي مال روي بالا و پايين تلماسه و..
ص 7 شكل 3-1 : نيروي گرانش زمين
سؤال ص 8 :
- يكي از آنها واقعي و ديگري تصوري مي باشد - مدل كره زمين
- 1. نشان دادن مدل تصوري به مدل واقعي 2. نشان دادن اجسام كوچك در مقياس بزرگ و بلعكس
- بر اساس اطلاعات موجود در مورد اجسام كوچك و انطباق آن اطلاعات با مدل تهيه شده .
سؤالات ص 9 :
- 1) براي ايجاد پرسشهاي تازه و ارائه فرضيه هاي جديد 2) مشاهدات،اندازه گيري و محاسبات زيادي به وجود مي آيد .
- 1) چرا آزمايش انجام شد 2) چه كارهايي انجام شد 3) چه نتيجه گيري به دست آمد .
صفحه 15
- 1) زيرا نيتروژن در واكنش هاي شيميايي زياد شركت نمي كندكوچك بودن مولكول آن و نيزغير قطبي است براي همين فعال نيست و در هنگام رعد و برق فعال مي شود و بصورت تركيبات نيتراتي از خاك وارد گياهان و از گياهان وارد بدن ما مشود ( غير مستقيم ). 2) نيتروژن در گازهاي تنفسي ميزان درصد آن در گازهاي دم و بازدم يكسان مي باشد و جزء گازهاي تنفسي مهم نمي باشد
صفحه 25
- 1) جذب بيشتر گرماي خورشيد توسط زمين و بازتاب آن به هوا .
2) جذب كمتر گاز دي اكسيد كربن و افزايش اثر گلخانه اي
3) كاهش درختان باعث كاهش بارندگي شده و كاهش بارندگي باعث گرم شدن هوا مي شود .
باد خورشيدي : مجموعه الكترونها و پروتونهاي ارسال شده از خورشيد را مي گويند .
صفحه 16
براساس وزن حجمي (چگالي ) گازها .
صفحه 21 شكل 7-2
به علت وجود باد خورشيدي
صفحه 30
زيرا هواي اطراف شيشه ها سرد بود و بخار آب موجود در اطاق بر اثر برخورد به شيشه ، دماي هوا پائين آمده و بخار آب به قطرات آب تبديل مي شود . زيرا رطوبت (بخار آب )موجود در هواي گرم اتاق در مجاورت شيشه و هواي سرد به حالت اشباع درآمده و به مايع تبديل مي شود .
فعاليت 31
زماني كه رطوبت نسبي 100 درصد مي شود .
صفحه 32
- به علت اينكه داخل اتومبيل و بيرون آن يكنواخت شود و رطوبت از طريق شيشه خارج شود . زيرا داخل ماشين گرم بوده و جذب رطوبت آن زيادتر مي شود .
تفسير كنيد . صفحه 33
هر چه دما بيشتر مي شود قابليت نگهداري بخار آب بيشتر مي شود .
صفحه 37
- بله ، زيرا در كشور ما به علت مصرف سوخت فسيلي ميزان گازهاي سمي افزايش يافته و بارانهاي اسيدي را بيشتر خواهد كرد .
- گياهان
1) گازي كردن خودروها 2)ايجاد فضاي سبز بيشتر 3)استفاده از وسايل نقليه عمومي 4) استفاده از انرژي خورشيدي
صفحه 44
1) عرض جغرافيايي 2)فعاليت موجودات زنده 3)ميزان تبخير 4)ميزان آبهاي ورودي و خروجي 5) ميزان بارندگي – در مناطق قطبي در (عرضهاي بالا ) شوري كمتر و در مناطق خشك (عرضهاي پايين ) ميزان شوري بشتر خواهد بود .
- زيرا ميزان حلاليت كربنات كلسيم در آبهاي گرم بيشتر بوده و ميزان محلول بودن سيليس در آبهاي سرد بيشتر مي باشد و موجودات نيز از كربنات كلسيم و سيليس محلول در آب قادر به استفاده خواهند بود .
مقايسه كنيد . صفحه 46
- هر چه عرض جغرافيايي بيشتر ،دما كمتر . هر چه عرض بيشتر چگالي بيشتر – هر چه عرض بيشتر شوري كمتر . به جز عرض جغرافيايي 0 تا 10 درجه شمالي و جنوبي زيرا در اين مناطق ميزان بارندگي از تبخير بيشتر است .
صفحه 48
- درياي مديترانه خشك مي شد .
صفحه 49
- به علت وجود جريانهاي عمقي در اين دريا و اهميت اين جريانها براي موجودات دريا زي
صفحه 53
- 1) پوشش گياهي 2) شدت بارندگي 3)شيب زمين 4)نفوذ پذيري خاك 5)ميزان هوموس
صفحه 54
- 1)حجم آب 2)شيب بستر رودخانه 3)شكل بستر رودخانه
صفحه 55
- خير - با اندازه گيري دبي يا آبدهي
- 1)حجم آب رودخانه - ميزان نفوذ پذيري زمين - ميزان بهره برداري
تحقيق كنيد . صفحه 59
1) در استانهاي جنوبي و مركزي ايران 2) خير 3)آبهاي زير زميني
مقايسه كنيد :
آبهاي زير زميني آلودگي كمتر و املاح بيشتري از آبهاي جاري دارند .
صفحه 63
1)ميزان آبهاي ورودي از خروجي كمتر باشد
2)ميزان تبخير بيشتر و . . . زماني كه ميزان آب ورودي و خروجي با يكديگر برابر باشد .
صفحه 68
- كانيهاي محلول در مناطق خشك و كانيهاي اكسيد شده در مناطق مرطوب - شيشه
كلسيت با اسيد كلردريك مي جوشد . مزه اي ندارد و در سه جهت غير قائمه رَخ دارد ولي هاليت مزه اي شور دارد و در سه جهت قائمه رَخ دارد .
صفحه 89
دايك عمود بر لايه هاي رسوبي مي باشد ولي سيل موازي با لايه بندي قرار مي گيرد .هر دو جزء ساختهاي صفحه اي اذرين مي باشند . هر دو از ماگما حاصل مي شوند .
صفحه 101
- مثلاً نرم تنان از كربنات كلسيم محلول آب استفاده كرده و براي خود اسكلت مي سازند و يا شعاعيان از سيليس محلول در آب براي خود اسكلت مي سازند و اين باعث كاهش ميزان اين مواد در آب مي شود .
صفحه 102
- بيشترين جورشدگي در رسوبات بادي و كمترين در رسوبات يخچالي مي باشد .
صفحه 106
- زيرا 25 درصد در تركيب شيميايي آركوز فلدسپات وجود دارد و فلدسپاتها نسبت به آب co2دار بسيار ناپايدار مي باشند پس وجود رطوبت و گاز co2 باعث تجزيه آن مي شود در حالي كه در تركيب آركوز 25 درصد فلدسپات وجود دارد .
صفحه 126- سرعت هوازدگي كمتر مي شود زيرا در مراحل اوليه هوازدگي مواد ناپايدار به سرعت تجزيه مي شود و رفته رفته مواد پايدار باقي مي مانند .
ب- اگر از شرق اين نصف النهار به غرب آن برويم بايد تقويم رابه جلو ببريم يا به عقب.
ب: دو قاره بزرگي كه از تقسيم پانگه ا ايجاد شدند را نام ببريد .
· قاره لورازيا شامل كدام قسمت از خشكيهاي امروزي بوده است . گندوانا چطور
· حد فاصل لورازيا و گندواناچه دريايي وجود داشته است . كدام درياهاي امروزي بازمانده ان دريا مي باشند.
· وسعت درياي تتيس را چگونه تشخيص مي دهند .
· دلايل وگنر را براي جابجايي قاره ها را نام ببريد.
· يك مورد از بررسي سنگواره اي كه نظريه جابجايي قاره ها را تاييد مي كند را بيان نماييد.
· وجه تشابه سنگ شناسي شمال غرب آفريقا و شرق برزيل چيست .
· وجود آثار يخچالي در سنگهاي منطقه استوا دليل برچيست .
· وگنر منشاء نيروي حركت دهنده قاره ها را چه مي دانست .
· چرا چرخش زمين يا نيروي جزر و مدي نمي تواند عامل حركت دهنده قاره ها باشد .
· دليل احتمالي جابجايي قاره ها در نظريه هولمز كدام است .
· زاويه ميل مغناطيسي كاني مانيتيت در استوا و قطب چند درجه مي باشد .
· دماي كوري چيست .
· چرا دليل سرگرداني قطبي جابجايي قاره ها مي باشد.
· چرا بين منحني هاي اروپايي و آمريكايي براي سرگرداني قطبي 30 درجه طول جغرافيايي اختلاف وجود دارد ، چگونه اين اختلاف را توجيه مي كنيد .
· فرضيه گسترش بستر اقيانوسها توسط چه كسي ارائه گرديد .
· چرا اطمينان كافي در مورد فرضيه گسترش بستر اقيانوسها وجود ندارد .
· در چه محلي از بستر اقيانوسها ، پوسته اقيانوسي جديد ايجاد مي شود.
مي روند.
· نظريه زمين ساخت ورقي از تلفيق كدام نظريه ها ارائه گرديد .
· نظريه زمين ساخت ورقي را مختصر توضيح دهيد.
· انواع حركت ورقه هاي ليتوسفري را بيان نماييد .
· سرعت متوسط باز شدن بستر اقيانوسها چه مقدار مي باشد .
· چه عاملي سبب جدايش عربستان از آفريقا شده است .
· در محل جدايش آفرقا و عربستان كدام دريا ايجاد شده است .
· پديده فرورانش در چه حالتي از حركت ورقه ها بوجود مي آيد .
· از فرورانش ورقه اقيانوسي به زير ورقه ديگر چه نوع ماگمايي ايجاد مي شود .
· چرا مگماهاي تشكيل شده از ذوب بخشي به طرف سطح زمين حركت مي كنند .
· وجود جزاير قوسي در كنار گودالهاي اقيانوسي دليل بر چيست .
· قوس جزاير در نتيجه برخورد چه ورقه هايي ايجاد شده است .
· چرا در هنگام برخورد دو ورقه قاره اي هيچ كدام به زير ديگري فرو نمي رود .
· در نتيجه برخورد ورقه هاي قاره اي چه پديده اي ايجاد مي گردد .
· چگونگي ايجاد رشته كوه هيماليا را توضيح دهيد .
· رشته كوه زاگرس از برخورد كدام ورقه ها ايجاد شده است .
· در محل حركت ورقه هاي لغزنده چه پديده اي رخ مي دهد .
· چه هماهنگي بين نقاط لرزه خيز با نظريه زمين ساخت ورقه اي وجود دارد .
· چرا با دورتر شدن از رشته هاي ميان اقيانوسي سن رسوبات بيشتر مي شود .
· چه عواملي سبب ايجاد نقاط داغ در زير ورقه هاي اقيانوسي مي گردد .
· چگونه نظريه گسترش بستر اقيانوسها توسط نقاط داغ توجيه مي شود .
· حداكثر ضجامت رسوبات بستر اقيانوسها به چند متر مي رسد چگونه جوان بودن بستر اقيانوس با اين حالت توجيه مي گردد.
· چرا اكثر زمين لرزه هاي دنيا در حاشيه ورقه هاي ليتو سفري رخ مي دهند .
http://astrobiology.arc.nasa.gov
اين سايت، سازماني است كه در خصوص علوم نجوم و ستارهشناسي به فعاليت ميپردازد و موضوع بحث آن بيشتر در خصوص سيارهي مريخ، قمر ژوپيتر، خورشيد، ستارههاي دنبالهدار، سيارات خارج از منظومهي شمسي و ايستگاههاي فضايي بينالمللي ميباشد. اين سايت امكان دسترسي به آخرين اخبار موجود در نقشهها، اهداف مطالعاتي، تحقيقات و راهبردهاي حاصله و سايتهاي مربوطه را به كاربران ارائه ميدهد.
|
اين سايت شبكه اطلاعاتي مختص به مبحث زمينشناسي است و كاربران واقعي آن افراد آماتور در رشته زمينشناسي و علاقهمندان به جمعآوري سنگها، كانيها و فسيلهاي موجود در شوروي هستند. اين سايت امكان بررسي گونههاي مختلف سنگها، تصوير و شرح آنها و همچنين محلهايي كه اين گونهها در آن يافت ميشود را به كاربران ارائه ميدهد. خدمات موجود در اين سايت عبارتند از: ارائهي نقشهي محلها و ديگر اطلاعات لازم كه در اين زمينه مورد استفادهي علاقهمندان قرار ميگيرد |
اين شبكه مختص به سازماني است كه به منظور كاهش ميزان اثرات زمين لرزه در مناطق ساحلي فعاليت ميكند. از جمله اهداف اين سازمان، تلاش براي كاهش تلفات جاني و مالي پس از زمينلرزه، ارائهي اطلاعات لازم براي كاربران به منظور كاهش خطرات احتمالي حاصل از زمين لرزه، برقراري ارتباط ميان محققان و نمايندگان دولتي و تجاري به منظور حفظ جوامع پس از وقوع زمين لرزه ميباشد. در اين مجموعه همچنين سايتهاي مرتبط، انتشارات موجود در اين زمينه و امكان جستجو نيز وجود دارد.
|
اين شبكه يك برنامهي كامپيوتري دولتي در امريكا است كه به كاربران امكان جستجو ودسترسي به اطلاعات و خدمات EOSDIS را خواهد داد و با هرگونه اقدام يا استفاده غيرقانوني از اين سايت مطابق قانون رفتار خواهد شد. اين سايت اطلاعات كاملي در زمينه علوم زمينشناسي بالاخص علوم زمينشناسي تشكيلات ناسا را در اختيار كاربران قرار ميدهد. جديدترين اخبار و اطلاعات مربوطه در اينجا قابل رويت و دسترسي ميباشد. از جمله خدمات اين سايت عبارتند از: ابزار، مدارك، شبكههاي اينترنتي، مطالعات و اطلاعاتي مربوط به مبحث زمينشناسي |
اين سايت به ارائهي اطلاعات وسيع و گستردهاي درخصوص گونههاي متعدد دايناسورها ميپردازد. اين اطلاعات به دو صورت حرفهاي و ساده نوشته شده كه هر يك از دانشمندان و يا افراد عادي ميتوانند به مطالعهي آنها بپردازند. در اين سايت گونههاي متعدد اين جانداران و مبحث ديرينهشناسي مورد بحث و بررسي قرار ميگيرد. همچنين به معرفي مجلات و سايتهاي مربوطه و تصاوير مربوط به اين جانداران نيز ميپردازد.
اين سايت متعلق به مركز كشف خزندگان (سوسماران) دروهي ترياس (دايناسورها) ميباشد كه به مطالعهي اكوسيستم اين جانداران، گونههاي گياهي و حيواني آب و هوا ومنابع طبيعي آندوره ميپردازد تا از اين طريق و با بررسي نقطه نظرات تاريخي به تغييرات محيطي مدرن پي ببرد و همچنين با مطالعهي فسيل اين جانداران به اطلاعات با ارزشي در اين زمينه دسترسي يابد.
|
http://earthobservatory.nasa.gov اين سايت به بررسي مشاهدات توسط فضاپيماها ميپردازد و عكسهايي كه از فضا گرفته شده است را در معرض نمايش ميگذارد و اطلاعاتي كه اخيراً يا در گذشته در اين خصوص بدست آمده است به كاربران ارائه مينمايد. |
|
اين سايت به بررسي كتابها، خصوصيات و نقشههاي ساختماني زمين، فعاليت گسلها و خطرات احتمالي زمينلرزه ميپردازد و اطلاعات و نقشههاي زيادي را در اين خصوص ارائه مينمايد. |
اين سايت به بررسي فسيلهاي موجود در منطقه استراليا ميپردازد و به يافتههاي بسيار مهم و باارزشي در اين زمينه دست يافته است. از جمله فسيل دايناسورهاي 110 ميليون سال قبل، كه در موزهي فسيلهاي دريايي ريچموند نگهداري ميشود. اين سايت همچنين به معرفي سايتهاي جديد ديگري نيز ميپردازد كه در اين زمينه فعاليت دارندرا خواهد داد.
اين سايت مربوط به زلزله و خطرات احتمالي آن است كه اطلاعاتي در خصوص فعاليتها، علوم و خطرات احتمالي و چگونگي كاهش خطر زمينلرزه را به كاربران ارائه مينمايد و بيشتر سعي دارد كه زمين لرزه را از نقطهنظر زمينشناسي بررسي نمايد. آمار آخرين زمينلرزهها، فهرست كامل آنها، خطرات و چگونگي آمادهسازي و ايمنسازي در مقابل اين خطر، علوم و تكنولوژي، فرهنگ لغات فني زمين لرزه، ارائهي خدمات و امكان جستجو در اين سايت از جمله خدماتي است كه در اختيار كاربران قرار داده است.
اين سايت متعلق به گروه تحقيق در زمينهي خطرات زمينلرزه در امريكا ميباشد كه به ارائهي تحقيقاتي در زمينهي زمينلرزه و مغناطيس زمين ميپردازد و مكانيسم فرآيند اين حوادث را مطالعه نموده و خطرات زمينلرزه را مخابره مينمايد، اثرات آنها را اعلام و راهكارهاي مقابله با اين عوارض و خطرات را در محلهاي زلزلهخيز بيان مينمايد.
اين سايت راهنمايي براي دادههاي زمينشناسي با مباحث زير ميباشد:
تأثيرات متقابل زمين و خورشيد بر يكديگر، اتمسفر، زيست كره، اقيانوسها، سطح خشكي زمين، برف، ابعاد انساني. اين ســـايــت همچنين به معرفي لغات فني و
كليدي در اين مبحث نيز ميپردازد.
اين سايت مربوط به بخش انرژي آب در سازمان انرژي ايالات متحده امريكا ميباشد كه به پيشبرد، هدايت و همكاري با صنعت و نمايندگيهاي دولتي در زمينه تحقيقات ميپردازد تا از اين طريق بتواند ميزان نيرو و انرژي آب از نقطهنظر فني، اجتماعي و محيطي را افزايش دهد. همچنين از نيروي مولد برق همچون توربينها ياد ميكند و به ارائهي اطلاعاتي در اين زمينه ميپردازد.
اين سايت آلبوم كاملي از سنگها، كانيها و مواد معدني ميباشد و اطلاعات كاملي در زمينه شرح گونهها، تصاوير و خصوصيات ظاهري آنها را به كاربران ارائه مينمايد. همچنين ليست كاملي از كانيها برطبق حروف الفبا، طبقهبنديهايي از قبيل: فلزات، اكسيدها و كربناتها و…، آلبوم جواهرات و سنگهاي قيمتي و انواع ياقوتها در اين سايت موجود ميباشد. امكان خريد سنگها نيز از اين طريق امكانپذير است.
اين سايت مربوط به موسسهي فضايي رايس ميباشد كه هدف آن نشان دادن جهان در مقياس كوچكتر به وسيلهي مطالعات و تحقيقات مختلف علمي در تمام سطوح، نشان دادن مسير به نسل آينده براي استفاده بهينه از فضا ميباشد و همچنين به بررسي شرايط آب و هوايي در جو ميپردازد و در خصوص انواع متنوع ابزار رصدخانهها توضيح ميدهد. از جمله خدمات ديگر اين سايت معرفي منابع اطلاعاتي، روشها و شيوههاي پيشگويي آب و هوا در فضا و معرفي مراكز تحقيقاتي، آكادميها، سازمانها وسايتهاي اينترنتي موجود در زمينه فضا ميباشد.
اين سايت اطلاعاتي مربوط به كليهي اجرام سماوي در مدار اطراف خورشيد ارائه مينمايد. اين اجرام در برگيرندهي كليهي سيارات، قمرهاي مصنوعي، ستارههاي دنبالهدار، شهابهاي آسماني و ديگر اجرام موجود در منظومه شمسي ميباشد. كه در تمام موارد توضيحات كامل و جامعي دربارهي آنها ارائه ميگردد.
اين سايت داراي مجموعهاي از تصاوير رنگي از سيارات و قمرهاي مصنوعي در منظومه شمسي است و شما ميتوانيد با انتخاب سياره يا قمر موردنظر خود تصوير رنگي آن را ملاحظه نماييد.
|
اين سايت مربــوط به مركــــز انرژيDak Ridge ميباشد. اين مركز بسيار گسترده است و قسمت اعظم فعاليتهاي اين مركز در زمينهي علوم، مديريت محيط زيست و آزمايشات اورانيومي انجام ميشود. از طريق اين سايت ميتوانيد به آزمايشگاه ملي Oak Ridge و انسيتوي علوم و آموزش اين مركز و موزهي علوم و انرژي امريكا دسترسي پيدا كنيد. اين سايت اطلاعاتي را دربارهي مديريت محيط زيست، امنيت ملي، پروژههاي مربوط به اورانيوم و… ارائه ميدهد توسط موتور جستجوگر اين سايت، ميتوانيد موضوعات مورد نياز خود را جستجو كرده و اطلاعات لازم را كسب نماييد. اين سايت آدرسها و شماره تلفنهاي مربوط به اين مركز را اعلام مينمايد. |
|
اين سايت نيز مربوط به اطلاعات اجمالي در خصوص آتشفشانها ميباشد. از جمله خدمات اين سايت: ارائه گزارش هفتگي در خصوص فعاليتهاي آتشفشاني در جهان، آخرين اطلاعات موجود از آتشفشانهاي امريكا و روسيه، خطرات احتمالي ناشي از فوران آتشفشانها، چگونگي كاهش اين خطرات و همچنين معرفي منابع اطلاعات مفيد در اين زمينه ميباشد. |
اين سايت نخستين منبع اطلاعاتي در مورد كوههاي آتشفشاني ميباشد كه در آن موضوعاتي از قبيل: آخرين فورانهاي آتشفشاني، تاريخچهي آنها و شرح كاملي از اين كوهها از جمله نام كوه، منطقه جغرافيايي، شهر و كشوري كه در آن واقع شده ذكر گرديده است.
تصفيهي آب آشاميدني يكي از احتياجات است كه با جمعيت ارتباط مستقيم دارد. هدف اين شبكه كه مربوط به دانشگاه ويكتوريا ميباشد ارائه اطلاعاتي در زمينهي تجهيزات و حفظ كيفيت منابع آبي ميباشد و همچنين به ارائهي تحقيقات و منابع مطالعاتي در اين زمينه بسنده مينمايد.
|
از طريق اين سايت ميتوانيد اطلاعات كاملي در خصوص منابع آب در سطح امريكا بدست آوريد. اين سايت به بررسي منابع چشمهها، نهرها، چاهها، كانالها، راههاي فاضلاب، درياچهها، حوضچهها، نحوهي استخراج آب و تجهيزات مورد نياز براي اين كار ميپردازد. اين سايت همچنين به ارائهي اطلاعاتي در خصوص آبهاي سطحي و زيرزميني پرداخته و كيفيت آنها را مورد بحث قرار ميدهد. |
اين سايت شامل دادههاي اطلاعاتي در خصوص 42 نوع ماده معدني و كاني ميباشد كه اطلاعاتي دربارهي شرح بلورشناسي كاني ميدهد. انكسار اشعهي X، تركيبات شيميايي ، طبقهبندي جديد دانا و استرونز، توضيحاتي از نقطهنظر كانيشناسي و تصوير كاني مورد نظر را به طور اجمالي در اختيار كاربر قرار ميدهد.
اين سايت يك سيستم يادگيري علوم زمين و فضا براي استفادهي عموم مردم ميباشد. هدف طراحان آن ايجاد و طراحي سايتي است كه شامل: اسناد، تصاوير، فيلم و انيميشن و مجموعه اطلاعاتي براي تحقيق در علوم فضايي و زميني در ارتباط فرهنگ و تاريخ اين علوم، اكتشافات و تجربيات فردي ميباشد. اطلاعات اين سايت در تمام لابراتوارها، موزهها، مدارس، خانهها و محيطهاي كاري قابل استفاده است و سطح دانش آن مناسب براي همهي گروههاي سني ميباشد. از جمله خدمات اين شبكه ارائه اطلاعات در خصوص سيارهي زمين، منظومه شمسي، كتابها، فيلمها و آثار هنري مربوطه و اطلاعات جامعي در خصوص فضا ميباشد.
اين سايت در واقع يك راهنماي جهاني از بلورشناسان مي باشد. اين سايت قابليت ثبت اسامي متخصصين در اين زمينه به همراه خصوصيات و تصوير آنها را دارا است.
|
اين سايت مربوط به شركت پيمانكاري معدن ميباشد كه از جمله خدمات آن: استخراج معادن و حفاري در معادن بينالمللي، سازههاي عمراني و صنايع راهآهن ميباشد. در اين سايت امكان دريافت اطلاعاتي از قبيل تجهيزات حفاري، سنگشكنهاي ايمن و سازههاي عمراني وجود دارد. |
الف) معرفی منابع آزمون کارشناسی ارشد
**زبان عمومي :
۱-physical geology
2-Understanding Earth ( از دانشگاه آریزونای شمالی )
3-زبان تخصصي زمين شناسي-مرتضي پيروز انتشارات آدنا
4- Essential geology
5- sedimentary (Taker)
6- زبان تخصصي زمين شناسي – انتشارات پيام نور
**زمين شناسي اقتصادي :
۱-زمين شناسي اقتصادي- جمشيد شهاب پور
۲-زمين شناسي اقتصادي كاربردي- محمد حسن كريم پور- دانشگاه فردوسي مشهد
۳-مقدمه اي بر زمين شناسي كانسنگها- فريد مر و جواد مقدسي
۴-مباني زمين شناسي اقتصادي- عبدالمجيد يعقوب پور – مركز نشر دانشگاهي
5-زمين شناسي اقتصادي- دكتر فريد مُر – دانشگاه شيراز
**ژئوشيمي:
۱ -اصول ژئوشيمي-فريد مر(برايان ميسون)-انتشارات دانشگاه شيراز
**پترولوژی و سنگ شناسي:
۱-سنگ شناسي آذرين- معين وزيري- دانشگاه تربيت معلم
۲ـ سنگ شناسی اذرین دکتر سید مسعود همام
۳- پترولوژی دکتر درویش زاده انتشارات پیام نور
۴- سنگ شناسی سه استاد از زرعیان – سرابی ایران پناه (انتشارات دانشگاه تهران)
5-سنگ شناسي دگرگوني- درويش زاده-انتشارات پیام نور
6-سنگ شناسي رسوبي- موريس.اي.تاكر
7- سنگ شناسي رسوبي – دكتر سحابي- دانشگاه تهران
**چينه شناسي :
۱-چينه نگاري- خسرو خسرو تهراني-دانشگاه تهران
۲ـاصول چینه نگاری دانشگاه اصفهان وزیری طاهری جعفریان
۳-اصول چینه شناسی دانشگاه لرستان ایرج مغفوری
۴-چينه شناسي و رخدادهاي زمين شناسي- خسرو خسرو تهراني
5-جزوء چينه شناسي – دكتر شميراني-دانشگاه شهيد بهشتي
**زمين شناسي ساختماني
1-زمين شناسي ساختماني (جزوء درسي)- دكتر الياسي- دانشگاه تهران
2- زمين شناسي ساختماني = دكتر پور كرماني- انتشارات علوي
3- زمين شناسي ساختماني- دكتر مهدي علوي- سازمان زمين شناسي
4- زمين شناسي ساختماني – انتشارات جهاد دانشگاهی
**زمين شناسي ايران :
۱-زمين شناسي ايران- دكتر درويش زاده – نشر دانش امروز
2-زمين شناسي ايران- دکتر آقا نباتی- انتشارات سازمان زمین شناسی
**رسوب شناسي:
۱-رسوب شناسي-رضا موسوي حرمي-انتشارات آستان قدس
۲-سنگ شناسي رسوبي-موريس.اي.تاكر،ترجمه:موسوي حرمي و اسدا... محبوبي
۳- رسوب شناسی دکتر احمد معتمد- انتشارات دانشگاه تهران
**زمين شناسي مهندسي
1-زمين شناسي مهندسي –دكتر معماريان-دانشگاه تهران
2-زمين شناسي مهندسي-دكتر بهنيا و طباطبايي- دانشگاه تهران
3-مكانيك خاك – براجا ام داس- مترجم صالح زاده- دانشگاه علم و صنعت ایران
** زمين شناسي نفت
1-زمين شناسي نفت – دكتر سحابي – دانشگاه تهران
** ديرينه شناسي
1-ديرينه شناسي – دكتر خسروتهراني-دانشگاه تهران
2- جزوء ديرينه شناسي – دكتر عزيز الله طاهري- دانشگاه صنعتي شاهرود
** آبهاي زير زميني
1- آبهاي زير زميني-دكتر صداقت – انتشارات پيام نور
2- آبهای زیرزمینی- مک ورتر- کی سواناوا (ترجمه) انتشارات مرکز نشر دانشگاهی
**سوالات ادوار کنکور کارشناسی ارشد زمین شناسی
1-کتاب پردازش در دو جلد حاوی سوالات کنکور کارشناسی ارشد زمین شناسی
2-كتاب تست هاي كارشناسي ارشد ناپيوسته دانشگاه آزاد اسلامي
« ذهن ما همانند ساعت می باشد باید آنرا با اندیشه های مثبت کوک کرد».
تعدادی از کتب مفید در زمینه موفقیت:
1. موفقیت نامحدود در 20 روز ، نویسنده آنتونی رابینز، مترجم: فریبا جعفری
2. لطفاً گوسفند نباشید ، نویسنده: محمود نامنی
3. روانشناسی پیروزی دکتر: دنیس ویتلی ترجمه: ع. شایق
4. تکنولوژی فکر ( کتاب و CD ) دکتر علیرضا آزمندیان
5. کتابهایی از خوزه سیلوان – وین دایر- لوئیزهی
یکی از مشکلات بزرگ شهرستانی ها تهیه کتاب های درسی است با مراجعه به سایت www.adinebook.com شما با تقریبا تمامی کتب زمین شناسی موجود در بازار مواجه میشوید فقط کافی است در بخش جستجو کلمه مورد نظر را وارد کنید لاتین یا فارسی با واریز پول پست آن را برای شما خواهد آورد .
الف) معرفی برخی از منابع احتمالی آزمون کارشناسی ارشد رشته زمین شناسی :
1.منابع زبان عمومی و تخصصی :
زبان عمومی انتشارات دانشگاه پیام نور
زبان تخصصی انتشارات دانشگاه پیام نور
مرتضی پیروز انتشارات آدنا PHESICAL GEOLOGY
2.منابع رسوب شناسی :
رسوب شناسی دکتر موسوی حرمی انتشارات آستان قدس رضوی
رسوب شناسی دکتر احمد معتمد انتشارات دانشگاه تهران
3.منابع زمین شناسی نفت :
زمین شناسی نفت دکتر سحابی انتشارات دانشگاه تهران
زمین شناسی نفت دکتر رضایی انتشارات دانشگاه تهران
: منابع زمین شناسی ایران.4
زمین شناسی ایران دکتر درویش زاده انتشارات دانشگاه تربیت معلم
زمین شناسی ایران دکتر آقا نباتی انتشارات سازمان زمین شناسی
زمین شناسی ایران دکتر خسرو تهرانی انتشارات دانشگاه تهران
5.منابع ژئو شیمی :
ژئو شیمی دکتر فرید مر انتشارات دانشگاه شیراز
6.منابع دیرینه شناسی :
دیرینه شناسی دکتر خسرو تهرانی انتشارات دانشگاه تهران
دیرینه شناسی علی بابا چهر زادی انتشارات دانشگاه پیام نور
7. منابع چینه شناسی :
چینه شناسی دکتر خسرو تهرانی انتشارات دانشگاه تهران
چینه شناسی دکتر شمیرانی (جزوه) دانشگاه شهید بهشتی
8.منابع آب های زیر زمینی :
آب های زیر زمینی دکتر صداقت انتشارات دانشگاه پیام نور
آب های زیر زمینی مک ورتر - کی سواناوا (ترجمه) انتشارات مرکز نشر دانشگاهی
9.منابع زمین شناسی مهندسی :
زمین شناسی مهندسی دکتر معماریان انتشارات دانشگاه تهران
زمین شناسی مهندسی دکتر بهنیار-طباطبایی انتشارات دانشگاه تهران
10.منابع زمین شناسی اقتصادی :
زمین شناسی اقتصادی دکتر فرید مر انتشارات دانشگاه شیراز
زمین شناسی اقتصادی دکتر کریم پور انتشارات دانشگاه مشهد
زمین شناسی اقتصادی دکتر یعقوب پور انتشارات مرکز نشر دانشگاهی
: منابع پترولوژی و سنگ شناسی 11.
سنگ شناسی رسوبی دکتر سحابی انتشارات دانشگاه تهران
سنگ شناسی رسوبی موريس. اي .تاکر (ترجمه ) انتشارات دانشگاه تهران
سنگ شناسی دگرگونی دکتر درویش زاده انتشارات دانشگاه پیام نور
سنگ شناسی آذرین زرعیان.سرابی.درویش زاده انتشارات دانشگاه تهران
سنگ شناسی آذرین دکتر معین وزیری انتشارات دانشگاه تربیت معلم
پترولوژی (پترولوژی تجربی) دکتر درویش زاده انتشارات دانشگاه تهران
: منابع زمین شناسی ساختمانی و تکتونیک 12.
زمین شناسی ساختمانی دکتر الیاسی (جزوه) دانشگاه تهران
زمین شناسی ساختمانی دکتر پور کرمانی انتشارات علوی
زمین شناسی ساختمانی دکتر علوی انتشارات سازمان زمین شناسی
زمین شناسی ساختمانی دکتر حسن مدنی انتشارات جهاد دانشگاهی
دروس امتحانی برای کنکور ورودی کارشناسی ارشد :
۱- زبان عمومی و زبان تخصصی ۲-سنگ شناسی (آذرین ـ رسوبی ـ دگرگونی ) و پترولوژی ۳- زمین شناسی ایران ۴-زمین شناسی ساختمانی ۵-چینه شناسی ۶-زمین شناسی اقتصادی۷-زمین شناسی نفت ۸- ژئوشیمی ۹-رسوب شناسی ۱۰-دیرینه شناسی (ماکرو ومیکرو فسیل )۱۱-آب های زیر زمینی ۱۲-زمین شناسی مهندسی
۱- پترولوژی (2- 3-1-2-0-0-0-2-0-0-0-0)
۲- اقتصادی (2-2-1-0-0-3-0-2-0-0-0-0)
۳- تکتونیک (2-1-2-3-2-0-0-0-0-0-0-0)
۴- آبشناسی (2-2-1-2-0-0-0-0-0-0-3-0)
۵- چینه شناسی و فسیل شناسی (2-2-1-0-2-0-0-0-0-3-0-0)
۶- رسوب شناسی و سنگ شناسی رسوبی (2-3-1-0-2-0-0-0-2-0-0-0)
۷- نفت (2-0-1-0-2-0-3-0-2-0-0-0)
۸- مهندسی (2-2-1-2-0-0-0-0-0-0-0-3)
۹- زیست محیطی (2-0-0-0-0-2-0-3-2-0-1-0)
۱۰- ژئو شیمی (2-2-1-0-0-2-0-3-0-0-0-0)
ج) ظرفیت پذیرش گرایش های مختلف رشته زمین شناسی در
آزمون کارشناسی ارشد سال 1386 :
1. "دوره روزانه":
1.1- زمين شناسي –پترولوژي :
دانشگاه اصفهان 7 نفر
دانشگاه بوعلي سينا-همدان 2 نفر
دانشگاه تبريز 6 نفر
دانشگاه تهران 5 نفر
دانشگاه زنجان 4 نفر
دانشگاه شهيدباهنركرمان 3 نفر
دانشگاه شهيدبهشتي 5 نفر
دانشگاه صنعتي شاهرود 3 نفر
پژوهشكده علوم زمين 5 نغر
1.2 - زمين شناسي- ژئوشيمي :
دانشگاه سيستان وبلوچستان 4 نفر
1.3 - زمين شناسي –اقتصادي:
دانشگاه تبريز 3 نفر
دانشگاه تربيت مدرس 5 نفر
دانشگاه تهران 3 نفر
دانشگاه سيستان وبلوچستان 3 نفر
دانشگاه شهيدباهنركرمان 2 نفر
دانشگاه شهيدبهشتي 5 نفر
دانشگاه شيراز 8 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 3 نفر
پژوهشكده علوم زمين 5 نفر
1.4 - زمين شناسي –تكتونيك :
دانشگاه بيرجند 3 نفر
دانشگاه تربيت مدرس 5 نفر
دانشگاه سيستان وبلوچستان 3 نفر
دانشگاه شهيدبهشتي 5 نفر
دانشگاه شيراز 4 نفر
دانشگاه علوم پايه دامغان 2 نفر
پژوهشكده علوم زمين 5 نفر
1.5 - زمين شناسي -آبشناسي (ئيدروژئولوژي):
دانشگاه تبريز 3 نفر
دانشگاه تربيت معلم تهران 5 نفر
دانشگاه سيستان وبلوچستان 3 نفر
دانشگاه شهيدبهشتي 5 نفر
دانشگاه شهيدچمران اهواز 6 نفر
دانشگاه شيراز 6 نفر
دانشگاه صنعتي شاهرود 3 نفر
1.6 - زمين شناسي -چينه شناسي وفسيل شناسي :
دانشگاه اصفهان 8 نفر
دانشگاه تهران 3 نفر
دانشگاه شهيدباهنركرمان 2 نفر
دانشگاه شهيدبهشتي 5 نفر
دانشگاه علوم پايه دامغان 2 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 5 نفر
پژوهشكده علوم زمين 5 نفر
1.7 - زمين شناسي -رسوب شناسي وسنگ شناسي رسوبي :
دانشگاه بوعلي سينا-همدان 3 نفر
دانشگاه تهران 3 نفر
دانشگاه شهيدبهشتي 5 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 4 نفر
1.8 - زمين شناسي-نفت :
دانشگاه شهيدچمران اهواز 4 نفر
1.9 - زمين شناسي-مهندسي :
دانشگاه اصفهان 4 نفر
دانشگاه بوعلي سينا-همدان 3 نفر
دانشگاه تربيت مدرس 6 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 4 نفر
1.10- زمين شناسي -زيست محيطي :
دانشگاه شهيدباهنركرمان 3 نفر
دانشگاه صنعتي شاهرود 3 نفر
2."دوره شبانه ":
2.1- زمين شناسي –پترولوژي :
دانشگاه اصفهان 3 نفر
دانشگاه بوعلي سينا-همدان 2 نفر
دانشگاه تبريز 3 نفر
دانشگاه تهران 4 نفر
دانشگاه زنجان 4 نفر
دانشگاه شهيدباهنركرمان 3 نفر
دانشگاه صنعتي شاهرود 2 نفر
2.2 - زمين شناسي- ژئوشيمي :
دانشگاه سيستان وبلوچستان 4 نفر
2.3 - زمين شناسي –اقتصادي :
دانشگاه تبريز 1 نفر
دانشگاه تهران 3 نفر
دانشگاه سيستان وبلوچستان 3 نفر
دانشگاه شهيدباهنركرمان 1 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 2 نفر
2.4 - زمين شناسي –تكتونيك :
دانشگاه بيرجند 1 نفر
دانشگاه سيستان وبلوچستان 3 نفر
دانشگاه علوم پايه دامغان 1 نفر
2.5 - زمين شناسي -آبشناسي (ئيدروژئولوژي) :
دانشگاه تبريز 1 نفر
دانشگاه سيستان وبلوچستان 3 نفر
دانشگاه صنعتي شاهرود 2 نفر
2.6 - زمين شناسي -چينه شناسي وفسيل شناسي :
دانشگاه اصفهان 4 نفر
دانشگاه تهران 3 نفر
دانشگاه شهيدباهنركرمان 1 نفر
دانشگاه تربیت معلم 6 نفر
دانشگاه علوم پايه دامغان 2 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 3 نفر
2.7 - زمين شناسي -رسوب شناسي وسنگ شناسي رسوبي :
دانشگاه بوعلي سينا-همدان 3 نفر
دانشگاه تربیت معلم 6 نفر
دانشگاه تهران 3 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 2 نفر
2.9 - زمين شناسي-مهندسي :
دانشگاه اصفهان 1 نفر
دانشگاه بوعلي سينا-همدان 3 نفر
دانشگاه فردوسي مشهد 2 نفر
2.10- زمين شناسي -زيست محيطي :
دانشگاه شهيدباهنركرمان 3 نفر
دانشگاه صنعتي شاهرود 2 نفر
3 ."دوره هاي پیام نور" :
3.1 - زمين شناسي –اقتصادي :
دانشگاه پيام نورمركزتبريز 20 نفر
دانشگاه پيام نورمركزتهران 20 نفر
3.2 - زمين شناسي -چينه شناسي وفسيل شناسي :
دانشگاه پيام نورمركزبيرجند 20 نفر
دانشگاه پيام نورمركزشيراز 20 نفر
د) دانشگاه آزاد اسلامی :
زمین شناسی - پترولوژی (جمعا ۳۱ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
دانشگاه آزاد واحد خوراسگان
دانشگاه آزاد واحد شاهرود
زمین شناسی - اقتصادی (جمعا ۱۱۶ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
دانشگاه آزاد واحد خرم آباد
دانشگاه آزاد واحد لاهیجان
دانشگاه آزاد واحد شیراز
زمین شناسی - نفت(جمعا ۴۵ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
دانشگاه آزاد واحد علوم و تحقیقات
زمین شناسی - سنگ رسوبی و رسوب شناسی(جمعا ۱۰۸ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
دانشگاه آزاد واحد خوراسگان
دانشگاه آزاد واحد زاهدان
دانشگاه آزاد واحد شاهرود
زمین شناسی - تکتونیک (جمعا ۷۱ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
دانشگاه آزاد واحد شاهرود
دانشگاه آزاد واحد شیراز
زمین شناسی - چینه و فسیل شناسی (جمعا ۶۱ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد آشتیان
دانشگاه آزاد واحد تهران شمال
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
دانشگاه آزاد واحد خرم آباد
دانشگاه آزاد واحد شیراز
دانشگاه آزاد واحد مشهد
زمین شناسی - مهندسی(جمعا ۴۴ نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
دانشگاه آزاد واحد زاهدان
زمین شناسی - آب(جمعا ۲۴نفر) :
دانشگاه آزاد واحد تهران علوم و تحقیقات
زمين لرزه :
حدود7000زمين لرزه شناخته شده وثبت شده دستگاهي وتاريخي را شامل ميشود .زمين لرزه تاريخيبه زمين لرزهاي اتلاق مي گرددكه در طي تاريخ تا قبل سال 1900ميلادي(1279شمسي)رويداده بلشد وزمين لرزه دستگاهي، زمين لرزه هاي مي باشندكه توسط دستگاههاي لرزه نگار ثبت شده اند.هر يك از زمين لرزه هاي ثبت شده داراي اطلاعاتياز جمته تاريخ،زمان، بزرگا،مختصات، استان،محل قرار گيري رو مركزبر روي برگه هاي1:25000،1:100000 شهرستان، بخش دهستان،استان و چهار گوش نقشه منبع ثبت كننده رويداد،عمق بازيابي شدهومرجع آن ميباشد.چنانچه زمين لرزهايمسبب خسارات مالي وجاني گزارش شدههاي باشد ميزان خسارت عنوان گرديده است.موسسات و مراكز اطلاع رساني معتبري در جهان جهت زمين لرزه اي مهم ساز وكار ژرفي ارائه مي دهند چنانچه مركز يا مراكزي سازوكار ژرفي را ترسيم نموده باشد به همراه نام مرجع تصوير آن تصوير ارائه مي گردد.جهت زمين لرزه هاي با بزرگاي بالا ويا مخرب ركوردهاي لرزه اي نيز همراه با نام ايستگاه و موسسه ثبت كننده آن ارائه مي گردند.
شتابنگار:شامل اطلاعات مربوط به ايستگاههاي شبكه شتابنگاري فعال در كشور مي باشد . شبكه ي شتابنگاري كشوري از سال 1352آغاز به كار نمودهاست وتا كنون 1041ايستگاه راه اندازي شده است.سيستم هاي ثبت كننده از نوع آنالوگ وديجيتال مي باشند .اطلاعات موجود هر ايستگاه شامل نام ايستگاه ،مختصات رو مركز ،كد ايستگاه،استان وتوضيحات جانبي لازم مي باشد.دستگاههاي شتابنگار داراي فركانس طبيعي بسيار بالاتري نسبت به فركانس حركات زمين هستندو مي توانند شتاب حاصل از حركات قوي زمين را ثبت كنند. كاربرد شتابنگاشته در زلزله شناسي و مهندسي براي تحليل طبيعت جنبش قوي زمين از جمله فاصله،عمق،شتاب وساز وكار گسل مسبب استفاده مي شود.
لرزه نگار:شامل اطلاعات مربوط به ايستگاههاي شبكه ي لرزه نگاري فعال در كشور مي باشد. شبكه لرزهنگاري كشوري از سال 1356با افتتاح موسسه ژئوفيزيكآغاز به كار نموده است وتا كنون67ايستگاه راه اندازي شده است اطلاعات موجود جهت هر ايستگاه شامل نام ايستگاه،كد ايستگاه،مختصات رو مركز،استان، ارتفاع از سطح آب هاي آزاد وتوضيحات جانبي لازم مي باشد .لرزه نگارهادستگاههاي بسيار حساس هستند كه قادرند حركات فوق العاده ضعيف زمين ناشي از زمين لرزه ها را با حساسيت زياد ثبت كنند نسل جديد دستگاههاي لرزه نگار از سال1964 آغاز به كار نمودند كه داراي دقت بالاتري نسبت به نمونه هاي قديمي(1900-1964)مي باشند.
Earthquake:About 7000 earthquakes have been recognized and recorded in history and by instruments. The earthquakes that have been reported before 1900 are called historical. The other earthquakes, which have been recorded by seismographs, are called instrumental earthquakes. Each of the recorded earthquakes has some information on date, time, magnitude, coordinates, province and hypocenter location on 1:100,000 and 1:250,000 sheets of districts, counties, provinces and quadrangles of recorded source map of event and also hypocenter depth. If an earthquake causes a lot of damage, then all the related information will be mentioned on the maps. Authentic information centers and public education institutes also report the deep mechanism of earthquake. If a center records such data, it will be presented on the maps, too. In case of high magnitude or destructive earthquakes, this information will be presented together with the name of recording institute.
Acceleorograph:It includes data concerning active acceleropgraphy network throughout
Seismograph:It includes data regarding active seismography sites of
سولفات سديم با توجه به نوع كانسار آن، چگونگي تشكيل و محل پيدايش، براي استخراج آن در نقاط مختلف دنيا روشهاي استخراجي متفاوتي به كار گرفته ميشود و با توجه به خصوصيات محيطي، هر يك از اين روشها به نحوي كارائي خود را نشان داده و مناسبترين روش بوده است.
الف ـ استخراج سولفات سديم در لايههاي نزديك به سطح زمين به صورت روباز انجام ميگيرد.
ب ـ در لايههاي بسيار عميق، سولفات سديم به روش انحلالي استخراج ميگردد.
ج – استخراج از شورابههاي درياچهها يا چاههاي حفر شده در رسوبات تبخيري دشتهاي كويري با استفاده از پمپ انجام ميشود.
در كانادا بسياري از توليدكنندگان سولفات سديم طبيعي از اختلاف درجه حرارت فصلي جهت استخراج كمك ميگيرند، شورابهها در اواخر فصل تابستان به صورت اشباع در بستر درياچه تشكيل ميشوند و از آنجا به انبارهاي بزرگي به عمق 3 متر پمپاژ ميشوند. وقتي كه هوا رو به سردي ميرود نمكهاي گلوبر موجود در شورابهها به صورت كريستال ظاهر شده و آب باقي مانده كه شامل مقدار زيادي سولفات منيزيم و كلرور سديم است به بيرون حوضچه ذخيره و به طرف بستر درياچه، زهكشي و هدايت ميشود و سپس نمك گلوبر در انبارهاي زيرزميني جمعآوري ميشود.
در درياچه Alberta كريستالهاي نمك گلوبر را از لايههاي برجاي كف درياچه جمعآوري نموده و آب اشباع شده درياچه را به طرف كارخانه پمپاژ ميكنند، در منطقه Saskatchwan ذخاير شورابهاي مستقيماً به طرف انبارها و تانكهاي كريستالساز پمپاژ ميشوند.
در آمريكا هر يك از توليدكنندگان سولفات سديم، روش خاصي را براي استخراج از منابع طبيعي به كار ميگيرند، اما معمولاً استخراج سولفات سديم به روشهاي انحلالي و پمپاژ از شورابه صورت ميگيرد.
در برخي مناطق آب گرم را به لايههاي زيرين طبقات نمكي تزريق كرده و پس از حل شدن لايهها (نمكهاي ميرابليتي خام) آنرا به صورت اشباع شده در آورده و سپس به حوضچههاي ذخيره پمپاژ مينمايند و پس از سرد شدن و تبديل به كريستال، بهرهبرداري ميشود و گاهي نيز از شورابهها به وسيله عمل پمپاژ به دورن حوضچههاي تبخيري ريخته ميشود. (درياچههايSeagraves،SearlsGreat Salt.)
استخراج سولفات سديم (كاني تنارديت) در اسپانيا به صورت زيرزميني (روش اتاق و پايه) صورت ميگيرد و مخلوطي از كاني تنارديت و سولفات كلسيم به دست ميآيد.
استخراج سولفات سديم در ايران با توجه به شرايط زمينشناسي و تشكيل كانسار، نوع كانسار و ضخامت ماده معدني داراي ويژگيهاي خاصي است.
بيشتر ذخاير شناخته شده ايران در استانهاي تهران، سمنان و قم قرار دارند كه همه اين ذخاير بر روي رسوبات نئوژن قرار گرفتهاند. در اين معادن معمولاً ماده معدني در سطح زمين قرارگرفته و برخلاف كانسارهاي شناخته شده دنيا ضخامت لايههاي سولفاته در آنها بسيار كم بوده و بطور متوسط به 15 تا 20 سانتيمتر ميرسد و بر روي اين لايه سولفاته قشر نازكي از رس و سيلت به عنوان باطله به ضخامت حداكثر 15 سانتيمتر قرار ميگيرد. به دليل ضخامت كم ماده معدني، استخراج آن به طريقه مكانيزه و به لحاظ فني و اقتصادي امكانپذير نيست و لذا استخراج در اكثر معادن سولفات سديم توسط كارگران و به كمك بيل و فرقون انجام ميگيرد كه به طور خلاصه اين روش استخراج توضيح داده ميشود.
1- اگر ضخامت قشر روئي كم باشد، ابتدا كارگران به روش پابيل كردن خاك سطحي را برداشته و سپس در عرض نوارهاي چند متري، قشر چند سانتيمتر (Cm) سولفات سديم جمعآوري ميشود و در محلي دپو ميگردد (ممكن است قشر سولفاته به صورت تختههاي ميرابليت باشد) و در نهايت به واحد فرآوري ارسال ميگردد.
2- در برخي معادن سولفات سديم (معدن كريم آباد آقاخان) براي استخراج سولفات سديم ابتدا محدوده سولفاتدار به ابعاد 30×20 متر شبكهبندي ميشود و سپس كارگاهايي به عرض 4 متر در نظر ميگيرند و به ازاي هر 4 متر، 1 متر فاصله قرار ميدهند، خاك روئي اين عرض 4 متري از نوار توسط كارگر (2 نفر) يا بيل (هر كدام2 متر) برداشته ميشود و در حاشيه 1 متري كارگاه ريخته ميشود و كارگران بعدي لايه سولفاته را از لايه زيرين جدا ميكنند و بر روي هم كپه نموده و به محل دپوي اصلي منتقل ميكنند.
3- در معادن منطقه ده نمك به دليل سفرههاي گسترده قبلاً از روش خاصي استفاده ميشده است، در اين روش گسترهاي به عرض 8 متر انتخاب ميشده و كارگران بعد از برداشت قشر نازك خاك روئي از دو طرف، سولفات سديم در نوارهايي به عرض 2 متر را توسط بيلهاي مخصوص استخراج كرده و روي نوار 4 متري وسط ميريزند و سپس اين نوار 4 متري توسط لودر بارگيري ميشده است.
لازم به ذكر است كه در معدن چمبورك آبي در Km32 جنوب غربي تهران، ماده معدني محلول در آب است و لذا استخراج به روشهاي فوق امكانپذير نيست، اين معدن جز معدود ذخاير شورابهاي در حال بهرهبرداري ميباشد كه در تمام فصول سال امكان اين كار وجود دارد، شورابه موجود به حوضچههائي هدايت شده و پس از تبخير و بالا رفتن عيار سولفات سديم، جهت فرآوري به كارخانه فرآوري (واحد سولفاتيك) پمپاژ ميشود.
EXPLOITATION: Natural Floating dredges gather permanent deposits of mirabilite from the lake beds or lake surface brines pumped into storage reservoirs during the summer are allowed to precipitate mirabilite during the cooler autumn and winter period and harvested by drag lines (
Synthetic Sodium sulfate is also a by-product of a number of manufacturing processes, Nitrate/iodine processing, as a byproduct in the Guggenheim countercurrent leaching of caliche ore in
EXPLOITATION: Soda ash, the commercial name for Na2CO3, is extracted from the lake brines or the mineral trona (natural sodium ses¬quicarbonate). On saline lakes injection wells to about 120 m (Searles Lake, CA
Buried trona by UG room and pillar including continu¬ous miners (fixed drum miner and the borer type) or longwall and shortwall mining techniques (
1.8 tons of trona yield 1 t of commercial soda ash via the monohydrate process: calcined trona dissolved in hot water forms a 30 wt.% sodium carbonate solution which is passed through evaporative multiple-effect crystallizers or mechanical vapor recompression (MVR) crystallizers: the sodium carbonate monohydrate crystals formed are hydrocycloned, centrifuged, and dehydrated to anhydrous soda ash while insolubles are collected by clarifiers, filtered, and washed to recover any additional alkali and piped to tailing ponds or abandoned sections of the underground mine (monohydrate process). Less common sesquicarbonate process trona is crushed, dissolved in hot mother liquor, clarified, filtered, cooled to precipitate sodium sesquicarbonate which is hydrocycloned, centrifuged, and calcined to form soda ash.